Οι μαζικές κινητοποιήσεις που συγκλόνισαν το Ιράν από τα τέλη του 2025 έως τις αρχές του 2026 εκλαμβάνονται από πολλούς αναλυτές ως το αποκορύφωμα δεκαετιών κακοδιαχείρισης, θεσμικής αδράνειας και σκληρής καταστολής από το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης. Καθώς η ιρανική κοινωνία μεταβαλλόταν σταδιακά προς πιο φιλελεύθερες αντιλήψεις, οι αυστηροί και παρωχημένοι κανόνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας γίνονταν ολοένα και πιο ασύμβατοι με την καθημερινότητα των πολιτών.
Μπροστά στη γενικευμένη κοινωνικοοικονομική κατάρρευση, που πυροδότησε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, η ηγεσία δεν επέλεξε τον διάλογο ή μέτρα ανακούφισης της φτώχειας. Αντίθετα, απάντησε με κλιμακούμενη βία. Οι αναφορές για χρήση πραγματικών πυρών και μαζικούς θανάτους διαδηλωτών παραπέμπουν σε ιστορικά προηγούμενα, όπως η Τιενανμέν, με αβέβαιες αλλά δυνητικά βαρύτατες συνέπειες για ένα κράτος που ήδη δυσκολεύεται να διαχειριστεί τις εσωτερικές του κρίσεις.
Παρά τις απειλές για ενδεχόμενη στρατιωτική δράση από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ, το ιρανικό καθεστώς ενδέχεται αυτή τη φορά να μην εξέλθει αλώβητο. Σε αντίθεση με την Κίνα της δεκαετίας του 1980, η Τεχεράνη στερείται των πολιτικών, οικονομικών και διεθνών ερεισμάτων που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή της.
Διαδηλώσεις και βίαιη καταστολή
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου 2025, έπειτα από μήνες επιδείνωσης των συνθηκών διαβίωσης. Η κατάρρευση του νομίσματος, η εμπλοκή της χώρας σε πολεμικές συγκρούσεις χωρίς λαϊκή συναίνεση και η παρατεταμένη ξηρασία που έπληξε σοβαρά τους υδατικούς πόρους όξυναν την κοινωνική ένταση, οδηγώντας σε πανεθνική εξέγερση.
Η απάντηση της ηγεσίας, κατόπιν εντολών του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ήταν η καταστολή. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν δακρυγόνα, πλαστικές σφαίρες και ξυλοδαρμοί, ωστόσο τα μέτρα αυτά δεν ανέκοψαν τη δυναμική των διαδηλώσεων, οι οποίες κλιμακώθηκαν.
Καταστολή τύπου Τιενανμέν
Υπό την πίεση και της στρατιωτικής φθοράς που είχε προηγηθεί από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ, το καθεστώς φέρεται να επιδίωξε να επαναβεβαιώσει την ισχύ του. Πληροφορίες κάνουν λόγο για εκτεταμένη χρήση πραγματικών πυρών, ενώ επιβλήθηκε σχεδόν καθολικό μπλακάουτ στο διαδίκτυο, ώστε να περιοριστεί η πληροφόρηση για τις βιαιότητες.
Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι νεκροί ενδέχεται να ανέρχονται σε χιλιάδες, με τις εκτιμήσεις να ποικίλλουν και τον ακριβή αριθμό να παραμένει υπό διερεύνηση. Η ταχύτητα με την οποία αυξήθηκε ο αριθμός των θυμάτων και οι καταγγελίες για σιωπηλές εκτελέσεις προκαλούν έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα.
Γιατί το καθεστώς δεν έχει τα περιθώρια της Κίνας
Σε αντίθεση με το Πεκίνο το 1989, η Τεχεράνη δεν διαθέτει τα ίδια μέσα για να απορροφήσει το κόστος μιας τέτοιας καταστολής. Την εποχή της Τιενανμέν, η Κίνα βρισκόταν σε ανοδική οικονομική πορεία, διέθετε μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και ισχυρή αποτρεπτική ισχύ. Όλα αυτά περιόρισαν τις διεθνείς αντιδράσεις.
Το Ιράν, αντίθετα, εμφανίζεται σήμερα απομονωμένο, με τους βασικούς του συμμάχους και πληρεξούσιους στην περιοχή να έχουν αποδυναμωθεί. Δεν διαθέτει σταθερές αμυντικές συμμαχίες, ενώ ούτε η Ρωσία, ούτε η Κίνα, ούτε η Βόρεια Κορέα δείχνουν πρόθυμες να εμπλακούν άμεσα υπέρ του καθεστώτος.
Παράλληλα, τα πλήγματα στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έχουν μειώσει την αποτρεπτική του ισχύ, ενώ οι ΗΠΑ πλέον διαθέτουν τα μέσα για να ασκήσουν ουσιαστική πίεση, είτε αποτρέποντας νέες σφαγές είτε πλήττοντας στρατιωτικές και πολιτικές δομές της Τεχεράνης.
Σε αντίθεση με την κινεζική ηγεσία του 1989, οι μουλάδες του Ιράν αντιμετωπίζουν μια κοινωνία πιο ενημερωμένη και λιγότερο διατεθειμένη να υποταχθεί διαρκώς στη βία. Οι διαδηλώσεις του 2025–2026 ενδέχεται να αποτελέσουν σημείο καμπής, αποκαλύπτοντας τα όρια της καταστολής σε ένα καθεστώς που δείχνει ολοένα και πιο ευάλωτο.