Η προέλαση των δυνάμεων του νέου συριακού στρατού στη βόρεια και ανατολική Συρία στις αρχές του 2026 σηματοδότησε μια δραματική ανατροπή των ισορροπιών στο πεδίο. Οι επιχειρήσεις οδήγησαν στην κατάληψη στρατηγικών πόλεων και ενεργειακών υποδομών, τερματίζοντας ουσιαστικά την πολυετή κουρδική αυτοδιοίκηση που είχε διαμορφωθεί με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μεταξύ των πόλεων που πέρασαν στον έλεγχο των κυβερνητικών δυνάμεων ήταν και η Ράκκα, άλλοτε διοικητικό κέντρο του «χαλιφάτου» του ISIS και τόπος που έχει ταυτιστεί με ορισμένες από τις πιο σκληρές θηριωδίες της οργάνωσης: μαζικές εκτελέσεις στρατιωτών, δημόσιους αποκεφαλισμούς και την αγοραπωλησία γυναικών – μεταξύ αυτών και Γιαζίντι αιχμαλώτων – σε σκλαβοπάζαρα.
Ωστόσο, η επανακατάληψη της πόλης συνοδεύτηκε από ένα νέο κύμα ανησυχιών. Σύμφωνα με εκθέσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των μονάδων που συμμετείχαν στην προέλαση βρίσκονταν στελέχη και διοικητές με παρελθόν στον ISIS, γεγονός που επαναφέρει ερωτήματα για το κατά πόσο η οργάνωση έχει πράγματι εξαλειφθεί ή απλώς μετασχηματιστεί.
Ο μηχανισμός ενσωμάτωσης πρώην μαχητών
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία αποδίδουν οι ίδιες πηγές στην Τουρκία, η οποία από το 2016 και έπειτα ανέπτυξε στρατιωτική παρουσία στη βόρεια Συρία, στο πλαίσιο επιχειρήσεων κατά των κουρδικών δυνάμεων που συνδέει με το PKK.
Το 2017 η Άγκυρα προχώρησε στη συγκρότηση του Syrian National Army (SNA), ενός συνασπισμού αντικαθεστωτικών και ισλαμιστικών οργανώσεων που λειτούργησε ως βασικός βραχίονας των τουρκικών επιχειρήσεων στην περιοχή.
Εκθέσεις –μεταξύ αυτών και του Violations Documentation Center in Northern Syria– καταγράφουν δεκάδες περιπτώσεις πρώην μελών του ISIS που:
Εντάχθηκαν σε ταξιαρχίες του SNA μετά το 2017
Κατέλαβαν διοικητικές και επιχειρησιακές θέσεις
Συμμετείχαν σε τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις σε κουρδικές περιοχές όπως το Αφρίν και το Τελ Αμπιάντ
Η απορρόφηση αυτή φέρεται να επιταχύνθηκε μετά την πτώση της Ράκκα από τις κουρδικές Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις, όταν μαχητές του ISIS διέφυγαν προς περιοχές υπό τουρκική επιρροή.
Από παραστρατιωτικοί σε κρατικός στρατός
Οι εξελίξεις πήραν νέα διάσταση το 2025, όταν –μετά την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ– οι τουρκοστηριζόμενες δυνάμεις ενσωματώθηκαν στο νέο συριακό υπουργείο Άμυνας.
Έτσι, σχηματισμοί που είχαν συγκροτηθεί, εξοπλιστεί και επιχειρήσει υπό τουρκική καθοδήγηση βρέθηκαν στον πυρήνα του ανασχηματισμένου συριακού στρατού.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι:
Η Άγκυρα διατήρησε επιχειρησιακή επιρροή στις δομές διοίκησης
Πρώην διοικητές τζιχαντιστικών οργανώσεων κατέλαβαν θέσεις ευθύνης
Ο νέος στρατός διατήρησε ισχυρή εξάρτηση από τουρκική εκπαίδευση και υλικοτεχνική υποστήριξη
Καταγγελίες για εγκλήματα και διώξεις
Παράλληλα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγράφουν σοβαρές παραβιάσεις που αποδίδονται σε μονάδες του ίδιου αυτού στρατιωτικού πλέγματος:
Επιθέσεις κατά κουρδικών πληθυσμών
Σφαγές Αλαουιτών και Δρούζων το 2025
Καταγγελίες για απαγωγές και σεξουαλική βία
Οι αναφορές ενισχύουν την κριτική ότι ο νέος στρατός δεν αποτελεί αποκοπή από το εξτρεμιστικό παρελθόν, αλλά αναδιάταξη δυνάμεων με διαφορετική πολιτικοστρατιωτική «ομπρέλα».
Ο ρόλος της Ουάσιγκτον και το κενό ασφαλείας
Η αποχώρηση ή περιορισμένη εμπλοκή των ΗΠΑ από περιοχές που ελέγχονταν από κουρδικές δυνάμεις διευκόλυνε την προέλαση των κυβερνητικών και φιλοτουρκικών σχηματισμών.
Κατά τις επιχειρήσεις του 2026:
Χιλιάδες κρατούμενοι τζιχαντιστές φέρεται να διέφυγαν από στρατόπεδα κράτησης
Κουρδικές δυνάμεις κατηγόρησαν τις ΗΠΑ για αδράνεια
Περιοχές-κλειδιά πέρασαν σε έλεγχο δυνάμεων με πρώην τζιχαντιστική σύνθεση
Πολιτική ηγεσία και διεθνής ανησυχία
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο νέος πρόεδρος Αχμάντ αλ-Σαράα, με παρελθόν σε τζιχαντιστικές οργανώσεις, ο οποίος δηλώνει ότι επιδιώκει την εξάλειψη του εξτρεμισμού και την προστασία των μειονοτήτων.
Ωστόσο, επικριτές του υποστηρίζουν ότι κάτι τέτοιο είναι δύσκολο να επιτευχθεί όταν:
Σημαντικό μέρος του στρατού προέρχεται από ισλαμιστικές οργανώσεις
Η Τουρκία διατηρεί καθοριστική επιρροή στη στρατιωτική αρχιτεκτονική
Πρώην στελέχη του ISIS κατέχουν διοικητικούς ρόλους
Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Συρία αναδεικνύουν ένα περίπλοκο πλέγμα συμμαχιών και μετασχηματισμών ένοπλων ομάδων. Καταγγελίες διεθνών οργανώσεων και αναλυτών συγκλίνουν στο ότι η ήττα του ISIS στο πεδίο δεν σήμανε κατ’ ανάγκη και την εξαφάνισή του, αλλά –σε ορισμένες περιπτώσεις– τη θεσμική του απορρόφηση.
Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται ο ρόλος της Τουρκίας, η οποία κατηγορείται ότι, μέσω των δομών που συγκρότησε και στήριξε στρατιωτικά, συνέβαλε –άμεσα ή έμμεσα– στη μεταφορά πρώην τζιχαντιστών στον πυρήνα του νέου συριακού στρατιωτικού μηχανισμού, επηρεάζοντας καθοριστικά τη μεταπολεμική ισορροπία δυνάμεων στη χώρα.