Η μεγάλη επικράτηση των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές ανατρέπει τους συσχετισμούς στην Ουάσιγκτον, αλλά δεν αφήνει τον Ντόναλντ Τραμπ χωρίς τα βασικά όπλα της εξουσίας του.
Από τον Ιανουάριο, όταν θα συγκροτηθεί το νέο Κογκρέσο, ο πρόεδρος θα έχει απέναντί του μια αντιπολίτευση με έλεγχο στη Βουλή των Αντιπροσώπων και στη Γερουσία, με τη δυνατότητα να μπλοκάρει διορισμούς και να ανοίξει έρευνες για τη διακυβέρνησή του.
Το πολιτικό πλήγμα είναι βαρύ, καθώς οι Δημοκρατικοί κέρδισαν ακόμη και σε παραδοσιακά ρεπουμπλικανικά οχυρά. Δεν σημαίνει όμως άμεση ανατροπή της ατζέντας του Τραμπ: το προεδρικό βέτο, οι εκτελεστικές εξουσίες του Λευκού Οίκου και οι κανόνες της Γερουσίας στενεύουν τα περιθώρια για ριζικές νομοθετικές αλλαγές.
Έλεγχος στο Κογκρέσο, όχι στην προεδρία.
Το πιο άμεσο όφελος για τους Δημοκρατικούς είναι η διοίκηση των επιτροπών και στις δύο αίθουσες. Έτσι μπορούν να οργανώνουν ακροάσεις, να ζητούν έγγραφα και να καλούν αξιωματούχους να καταθέσουν. Τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας Τραμπ ενδέχεται να μετατραπούν σε περίοδο διαρκούς θεσμικής σύγκρουσης.
Η Γερουσία, επιπλέον, έχει τον τελευταίο λόγο για υπουργούς, πρεσβευτές και δικαστές, άρα οι Δημοκρατικοί μπορούν να καθυστερούν ή να καταψηφίζουν προτάσεις του προέδρου, ακόμη και για το Ανώτατο Δικαστήριο αν ανοίξει θέση. Γι' αυτό αποκτούν ιδιαίτερο βάρος οι διορισμοί που θα επιδιωχθεί να ολοκληρωθούν πριν από την ορκωμοσία του νέου Κογκρέσου.
Στη νομοθετική διαδικασία οι δυνατότητες είναι πιο περιορισμένες. Οι περισσότερες προτάσεις στη Γερουσία χρειάζονται 60 ψήφους για να προχωρήσουν και ο πρόεδρος μπορεί να τις μπλοκάρει με βέτο. Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν, λοιπόν, να εμποδίζουν, να ελέγχουν και να διαπραγματεύονται, όχι όμως να περάσουν μόνοι τους ένα φιλόδοξο νομοθετικό πρόγραμμα.
Το κόστος ζωής ως πολιτική ετυμηγορία.
Το αποτέλεσμα αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τη δυσαρέσκεια για την οικονομία. Όπως μεταδίδει το Reuters, σχεδόν εννέα στους δέκα ψηφοφόρους έδωσαν βάρος στο κόστος ζωής. Οι τιμές στα τρόφιμα και στα καύσιμα και η αίσθηση στασιμότητας στην οικονομική κατάσταση πέρασαν μπροστά από τις προειδοποιήσεις των Ρεπουμπλικανών για τους αντιπάλους τους.
Τώρα οι Δημοκρατικοί καλούνται να δικαιώσουν τις προσδοκίες: μπορούν να ορίζουν την ατζέντα των επιτροπών και να προβάλλουν τις δικές τους προτάσεις, χωρίς όμως να εξασφαλίζουν ότι θα γίνουν νόμοι. Ο Τραμπ, από την πλευρά του, θα μπορεί να χρεώνει στην αντιπολίτευση τα νομοθετικά αδιέξοδα ή τα οικονομικά προβλήματα.
Πρώτο μεγάλο μέτωπο αναμένεται να είναι ο προϋπολογισμός και το όριο του χρέους. Οι διαπραγματεύσεις για τη χρηματοδότηση του κράτους μπορεί να παραταθούν, με αντίκτυπο στις αγορές και στην εμπιστοσύνη. Σύμφωνα με τα Financial Times, η Ευρώπη δεν περιμένει αυτόματη αλλαγή στάσης από τον Λευκό Οίκο, εκτιμά όμως ότι η εσωτερική αντιπαράθεση θα περιορίσει περαιτέρω τις μεγάλες πρωτοβουλίες.
Η εξωτερική πολιτική μένει στον Τραμπ.
Ως πρόεδρος και αρχιστράτηγος διατηρεί μεγάλα περιθώρια κινήσεων στη διπλωματία και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η νέα πλειοψηφία μπορεί όμως να ανεβάσει το πολιτικό κόστος των επιλογών του, ελέγχοντας τη χρηματοδότηση, απαιτώντας εξηγήσεις και καλώντας την κυβέρνηση σε ακροάσεις.
Άμεσο πεδίο σύγκρουσης είναι ο πόλεμος με το Ιράν, που έχει καταστεί βαθιά αντιδημοφιλής και συνδέθηκε με την εκτίναξη των ενεργειακών τιμών, συμβάλλοντας καθοριστικά στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών. Ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι ο πόλεμος επηρέασε το αποτέλεσμα, υπερασπίστηκε ωστόσο την απόφασή του και είπε ότι θα την έπαιρνε ξανά.
Το Κογκρέσο δεν μπορεί να διατάξει μόνο του τον τερματισμό των επιχειρήσεων. Μπορεί όμως να ερευνήσει τις αποφάσεις της κυβέρνησης, να ελέγξει αν τηρήθηκαν οι διαδικασίες και να αμφισβητήσει νέα χρηματοδότηση, κινήσεις που, κατά αναλυτές, δεν θα σταματούσαν αυτόματα τον πόλεμο αλλά θα δυσκόλευαν την παράτασή του.
Παραμένει επίσης ο κίνδυνος κλιμάκωσης πριν αναλάβει το νέο Κογκρέσο, καθώς ο Τραμπ μπορεί είτε να εντείνει τις επιχειρήσεις είτε να αναζητήσει διπλωματική διέξοδο.
Στο Ισραήλ και στη Γάζα δεν προβλέπεται άμεση αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής, αφού τη γραμμή ορίζει ο Λευκός Οίκος. Οι Δημοκρατικοί θα έχουν όμως περισσότερα εργαλεία πίεσης, με αυστηρότερο έλεγχο στις πωλήσεις όπλων, στη στρατιωτική βοήθεια και στη στάση της κυβέρνησης για τους οικισμούς στη Δυτική Όχθη.
Αυτό συμβαδίζει με την άνοδο των φωνών μέσα στο κόμμα που ζητούν μεγαλύτερη λογοδοσία από την ισραηλινή κυβέρνηση. Σύμφωνα με το Chatham House, μια δημοκρατική πλειοψηφία μπορεί να θέσει τα θεμέλια για διαφορετική πολιτική στο μέλλον, ακόμη κι αν δεν αλλάξει άμεσα την τρέχουσα.
Στην Ουκρανία, οι Δημοκρατικοί μπορούν να ζητήσουν διαφάνεια και να ελέγξουν τις αποφάσεις για την αμερικανική βοήθεια, δεν μπορούν όμως να επιβάλουν στρατηγική απέναντι στη Ρωσία. Η επιρροή τους στις σχετικές πιστώσεις και η δημόσια έκθεση των επιλογών της κυβέρνησης ίσως περιορίσουν τους αιφνιδιασμούς, χωρίς να διασφαλίζουν διατήρηση ή αύξηση της στήριξης στο Κίεβο.
Μήνυμα προς την Ευρώπη: όχι προεξοφλημένη στροφή.
Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες το αποτέλεσμα έγινε δεκτό με ελπίδα αλλά και επιφύλαξη. Κατά τα Financial Times, αξιωματούχοι βλέπουν περιθώριο για ισχυρότερη αντίσταση του Κογκρέσου σε επιλογές Τραμπ, χωρίς να πιστεύουν ότι η ήττα των Ρεπουμπλικανών θα αλλάξει τον βασικό προσανατολισμό της Ουάσιγκτον.
Οι δασμοί, η αβεβαιότητα για την Ουκρανία και οι πιέσεις για αυξημένη ευρωπαϊκή συμβολή στην άμυνα μένουν ανοιχτά θέματα. Η νίκη των Δημοκρατικών μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερο πεδίο διαλόγου, όχι όμως εγγύηση για επιστροφή στις παλιές διατλαντικές σχέσεις. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η Ευρώπη οφείλει να συνεχίσει να μειώνει τις εξαρτήσεις της και να ενισχύει τις δικές της δυνατότητες, όποιος κι αν ελέγχει το Κογκρέσο.
Συνολικά, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από την ανεμπόδιστη προώθηση της ατζέντας Τραμπ σε μια περίοδο ελέγχων, διαπραγματεύσεων και πιθανών συγκρούσεων.
Οι Δημοκρατικοί έχουν πλέον τη δύναμη να δυσκολέψουν τον πρόεδρο και να ζητήσουν λογοδοσία. Αν θα περιορίσουν ουσιαστικά την εξουσία του θα φανεί στις συγκεκριμένες μάχες που ξεκινούν και στην ικανότητα του ίδιου του Κογκρέσου να επιβάλει τα όρια.