Η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν δεν περιορίζεται στα πεδία των μαχών. Πέρα από την ενεργειακή κρίση, ο κόσμος αντιμετωπίζει πλέον μια «αργή μηχανή λιμού», καθώς ο αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ και οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές απειλούν να προκαλέσουν παγκόσμια επισιτιστική ανασφάλεια.
Η γεωγραφία της εξάρτησης
Τα κράτη του Κόλπου, που φιλοξενούν πάνω από 60 εκατομμύρια ανθρώπους, είναι εξαιρετικά ευάλωτα σε διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας. Με εξάρτηση από εισαγωγές που φτάνουν το 95% για τη σόγια και το 91% για τα φυτικά έλαια, οποιαδήποτε εμπλοκή στη ναυσιπλοΐα μεταφράζεται άμεσα σε έλλειψη βασικών αγαθών.
Το νερό: Ο νέος στρατηγικός στόχος
Ίσως η πιο ανησυχητική εξέλιξη είναι η στοχοποίηση εγκαταστάσεων αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν και τη Σαουδική Αραβία. Στην περιοχή αυτή, το 40% του παγκόσμιου αφαλατωμένου νερού στηρίζει 100 εκατομμύρια ανθρώπους.
Η ευπάθεια της Σαουδικής Αραβίας: Το 75% του πόσιμου νερού της χώρας προέρχεται από ενεργοβόρες μονάδες αφαλάτωσης.
Το ρίσκο της κατάρρευσης: Ιστορικά έγγραφα έχουν προειδοποιήσει ότι μια σοβαρή ζημιά σε αυτές τις υποδομές θα ανάγκαζε ολόκληρες πόλεις, όπως το Ριάντ, σε εκκένωση μέσα σε λίγες μέρες.
Η «βόμβα» των λιπασμάτων και ο πληθωρισμός
Ο πόλεμος θέτει σε κίνδυνο το 1/3 του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων. Καθώς το 25% του κόστους των αγροτικών προϊόντων αφορά τα λιπάσματα, η διαταραχή στην παραγωγή και μεταφορά τους (ουρία, φωσφορικά άλατα) από κράτη του Κόλπου προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση:
Αύξηση τιμών: Οι τιμές της ουρίας έχουν ήδη εκτοξευθεί.
Προηγούμενα από την Ουκρανία: Η εμπειρία του 2022 έδειξε ότι οι περιορισμοί στις εξαγωγές από κράτη-παραγωγούς οδηγούν σε προστατευτισμό (όπως τότε με τη Σερβία και την Ινδία), επιδεινώνοντας την πείνα σε εύθραυστα κράτη.
Από την κοινωνική αναταραχή στον παγκόσμιο λιμό
Η ιστορία δείχνει ότι οι απότομες αυξήσεις στις τιμές του ψωμιού και των τροφίμων λειτουργούν ως καταλύτες για πολιτική κατάρρευση – όπως συνέβη στην Αραβική Άνοιξη του 2011. Σήμερα, με πάνω από 670 εκατομμύρια ανθρώπους να υποφέρουν ήδη από πείνα σε περιοχές όπως το Σουδάν, η Γάζα και η Υεμένη, το σύστημα δεν έχει άλλα περιθώρια ανοχής.
Η σύγκρουση των προτεραιοτήτων
Η δραματική αύξηση των αμυντικών δαπανών –με τις ευρωπαϊκές δαπάνες να ξεπερνούν τα επίπεδα του Ψυχρού Πολέμου– «στριμώχνει» τα κονδύλια για την αναπτυξιακή βοήθεια. Εκτιμάται ότι μέχρι το 2030 θα χαθούν από 21 έως 32 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από επενδύσεις που θα μπορούσαν να είχαν κατευθυνθεί στην καταπολέμηση της φτώχειας και της κλιματικής αλλαγής.
Ο πόλεμος στο Ιράν αναδεικνύει μια νέα, ζοφερή πραγματικότητα: η επισιτιστική και υδάτινη ασφάλεια δεν είναι πλέον δευτερεύοντα ανθρωπιστικά ζητήματα, αλλά το κεντρικό πεδίο πάνω στο οποίο θα κριθεί η παγκόσμια σταθερότητα του 21ου αιώνα.