Με μια διαδικασία που χαρακτηρίστηκε από έντονη κρατική κινητοποίηση, οι πολίτες του Καζακστάν ενέκριναν την Κυριακή τη συνταγματική αναθεώρηση που προώθησε η κυβέρνηση του Κάσιμ-Τζομάρτ Τοκάεφ.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η συμμετοχή ανήλθε στο 73,24%, ενώ το «ναι» επικράτησε με ποσοστά που κυμαίνονται από 86,7% έως 88,6%. Αν και οι αρχές παρουσίασαν το νέο Σύνταγμα ως τομή για τον «εκδημοκρατισμό» της χώρας και την απομάκρυνση από το «υπερπροεδρικό» παρελθόν, η πραγματικότητα που διαμορφώνεται φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ενίσχυση της προεδρικής ισχύος: Η «ανάγνωση» των άρθρων
Παρά τις διακηρύξεις για ενίσχυση του κοινοβουλίου, οι νέες διατάξεις εδραιώνουν τον απόλυτο έλεγχο του προέδρου:
Απευθείας διορισμοί: Ο πρόεδρος αποκτά την εξουσία να διορίζει άμεσα στελέχη κλειδιά (Κεντρική Τράπεζα, μυστικές υπηρεσίες, Συνταγματικό Δικαστήριο) χωρίς την έγκριση της Γερουσίας, η οποία μάλιστα καταργείται.
Δικαίωμα διάλυσης: Το νέο κοινοβούλιο («Κουρουλτάι») καθίσταται πλέον ευάλωτο, καθώς ο πρόεδρος διατηρεί το δικαίωμα να το διαλύσει εάν αρνηθεί δύο φορές να εγκρίνει τους διορισμούς του, κυβερνώντας με διατάγματα.
Περιορισμός ελευθεριών: Οι διατάξεις για τη δημόσια τάξη και την «ηθικότητα της κοινωνίας» θέτουν αυστηρά όρια στην έκφραση και τις διαδηλώσεις, περιορίζοντας περαιτέρω τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών.
Η «συνταγματική φρενίτιδα» και το σενάριο διαδοχής
Αναλυτές και διεθνείς οργανισμοί, όπως το Human Rights Watch, κάνουν λόγο για ανάκληση των όποιων φιλελεύθερων παραχωρήσεων είχαν δοθεί μετά τις αιματηρές ταραχές του 2022. Η εσπευσμένη διαδικασία αναθεώρησης —που ολοκληρώθηκε σε μόλις δύο εβδομάδες— ερμηνεύεται από πολλούς ως μια στρατηγική κίνηση για την ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας.
Η θεσμοθέτηση του αξιώματος του αντιπροέδρου, σε συνδυασμό με τη δέσμευση του κ. Τοκάεφ να μην θέσει υποψηφιότητα το 2029, θεωρείται από τους παρατηρητές ως το πρώτο βήμα για τον ορισμό του διαδόχου του, προετοιμάζοντας το έδαφος για την επόμενη ημέρα στο «υπερπροεδρικό» σύστημα της χώρας.