Η πρόσφατη μετάβαση από τη θεωρητική αντιπαράθεση στην ανοιχτή πολεμική σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και εξωτερικών δυνάμεων φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: Είναι η ξένη επέμβαση ο «σύντομος δρόμος» προς την ελευθερία; Ενώ πολλοί εντός και εκτός Ιράν επενδύουν στην εξωτερική πίεση, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκοτεινή.
Η κοινή ρητορική περί «απελευθέρωσης» καλύπτει αντικρουόμενες φιλοδοξίες, όπου κάθε πολιτική ομάδα ελπίζει ότι οι ξένες δυνάμεις θα ανατρέψουν την εσωτερική ισορροπία προς όφελός της.
Αντικρουόμενα οράματα για την «επόμενη μέρα»
Το πολιτικό σκηνικό της αντιπολίτευσης εμφανίζεται κατακερματισμένο, με κάθε παίκτη να διεκδικεί την απόλυτη εξουσία:
Φιλομοναρχικοί: Προτάσσουν τη σταθερότητα και την κεντρική δομή του παρελθόντος, συχνά εξιδανικεύοντας την εποχή πριν από το 1979 και αποφεύγοντας την αυτοκριτική για τα λάθη της μοναρχίας. Η μονομερής στάση του Ρεζά Παχλαβί έχει προκαλέσει σκεπτικισμό για το αν ένα νέο καθεστώς θα ήταν πράγματι πλουραλιστικό.
Οργάνωση Μουτζαχεντίν του Λαού (PMOI): Βλέπει την κρίση ως μια δεύτερη ευκαιρία να δικαιωθεί ιστορικά, παραμένοντας όμως μια άκαμπτη οργάνωση με περιορισμένη λαϊκή βάση.
Εθνικές Κοινότητες (Κούρδοι, Αζέροι, Βαλούχοι): Για τις μειονότητες αυτές, η ξένη επέμβαση φαντάζει ως η μόνη ελπίδα για αυτονομία, παίρνοντας μαθήματα από το μοντέλο του Ιράκ. Ειδικά οι Κούρδοι αισθάνονται προδομένοι από το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», θεωρώντας ότι αφέθηκαν μόνοι απέναντι στην κρατική καταστολή.
Το έλλειμμα πολιτικής ωριμότητας
Η σύγκλιση γύρω από την ανάγκη εξωτερικής δράσης δεν αποτελεί δημοκρατική συναίνεση, αλλά μια συγκυριακή ταύτιση ασύμβατων σχεδίων. Επί μισό αιώνα, οι ιρανικές πολιτικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν απομονωμένες, χωρίς διάλογο ή αμοιβαία αναγνώριση.
Η χώρα δεν χρειάζεται μόνο εξωτερική πίεση, αλλά κυρίως πολιτική ωρίμανση: αυτοκριτική, αποδοχή της διαφορετικότητας και προετοιμασία για μια συμμετοχική διακυβέρνηση αντί για μια μονομερή νίκη.
Το δίλημμα των ξένων δυνάμεων
Καθώς η σύγκρουση βαθαίνει, οι διεθνείς δρώντες καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο δρόμους:
Ο δύσκολος δρόμος: Υποστήριξη μιας συμπεριληπτικής δημοκρατικής μετάβασης με θεσμικές εγγυήσεις για τον πλουραλισμό.
Ο εύκολος δρόμος: Περιορισμός στις στρατιωτικές πλήξεις κατά των υποδομών του καθεστώτος.
Ο δεύτερος δρόμος εγκυμονεί τον κίνδυνο να ανακυκλωθεί η αστάθεια, αφήνοντας το μέλλον του Ιράν να κριθεί όχι από τη δημοκρατική βούληση, αλλά από τους τυχαίους συσχετισμούς ισχύος που δημιουργεί ο πόλεμος.