Σε μια πρώτη ανάγνωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, με πληθυσμό υπερτριπλάσιο εκείνου του Ιράν και τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο, φαίνεται να διαθέτουν συντριπτικό πλεονέκτημα στην ισορροπία δυνάμεων. Αν συνυπολογιστεί και ο εμπειροπόλεμος ισραηλινός στρατός, μαζί με τις ιδιαίτερα αποτελεσματικές υπηρεσίες πληροφοριών του, η αναμέτρηση δείχνει εκ πρώτης όψεως άνιση. Ωστόσο, το Ιράν έχει καταφέρει να μετατρέψει τους περιορισμένους τομείς υπεροχής του σε καίρια σημεία πίεσης για τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπερβαίνοντας τη λογική της απλής επιβίωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν πως έχει ήδη περάσει στη φάση της στρατηγικής πρωτοβουλίας.
Έναν μήνα μετά την έναρξη των επιδρομών, η σύγκρουση έχει μετασχηματιστεί σε ανταγωνισμό επιρροής. Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να διαθέτει υπεροχή σε στρατιωτική ισχύ, όμως η επίτευξη μιας καθαρής και αδιαμφισβήτητης νίκης θα απαιτούσε πιθανότατα την αποδοχή ενός επιπέδου πολιτικού και οικονομικού κόστους που δεν φαίνεται διατεθειμένος να αναλάβει.
Το Ιράν, αν και αδυνατεί να επικρατήσει στο πεδίο της μάχης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, αξιοποίησε το ισχυρότερο γεωοικονομικό του όπλο: το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Με την κίνηση αυτή, έθεσε υπό ομηρία την παγκόσμια οικονομία και ταυτόχρονα αύξησε το πολιτικό κόστος για την Ουάσινγκτον.
Η λεγόμενη «διπλωματική επιτυχία» της αμερικανικής πλευράς αποδεικνύεται περιορισμένης σημασίας. Η ανακοίνωση της εκπροσώπου Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ, περί προθυμίας του Ιράν να επιτρέψει τη διέλευση είκοσι επιπλέον δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ παρουσιάστηκε ως επιτυχία της προεδρικής διπλωματίας. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός υπολείπεται δραματικά του προπολεμικού μέσου όρου, ο οποίος ξεπερνούσε τα εκατό τάνκερ ημερησίως. Στην πράξη, πρόκειται για μια μερική μόνο αποκατάσταση της κανονικότητας, που δεν αναιρεί παρά ένα μικρό μέρος των οικονομικών επιπτώσεων της σύγκρουσης.
Η δυσμενής πραγματικότητα για τον Τραμπ είναι ότι, παρά την αδιαμφισβήτητη στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών, η ενεργή εμπλοκή στο Ορμούζ ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Μια επιχείρηση του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού θα μπορούσε να προσφέρει στο Ιράν σημαντικό πλεονέκτημα στο πεδίο της προπαγάνδας, ιδίως στην περίπτωση πλήγματος ή ακόμη και βύθισης αμερικανικού πλοίου. Επιπλέον, ενδέχεται να απαιτούνταν και ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων για την εκκαθάριση της περιοχής, αυξάνοντας τον κίνδυνο απωλειών και ενισχύοντας την ήδη υπαρκτή κοινωνική δυσαρέσκεια στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρόμοια διλήμματα συνοδεύουν και τα υπόλοιπα σενάρια που εξετάζονται στην Ουάσινγκτον, όπως η κατάληψη του νησιού Χαργκ, βασικού κόμβου των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να πλήξει καίρια την οικονομία του Ιράν, χωρίς ωστόσο να διασφαλίζει την πολιτική υποχώρηση της Τεχεράνης. Αντιθέτως, θα μπορούσε να ενισχύσει τα κίνητρα για περαιτέρω κλιμάκωση και να καταστήσει ακόμη πιο αυστηρό τον ιρανικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.
Στο πλαίσιο αυτό, οι δημόσιες τοποθετήσεις του Τραμπ κινούνται ανάμεσα σε αντιφατικές κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά, γίνεται λόγος για παρασκηνιακή διπλωματία και πιθανή πρόοδο στις επαφές με την Τεχεράνη· από την άλλη, διατυπώνονται απειλές για εκτεταμένα στρατιωτικά πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές του Ιράν, όπως σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και το νησί Χαργκ.
Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τη δυνατότητα υλοποίησης τέτοιων επιχειρήσεων, οι συνέπειες θα ήταν απρόβλεπτες και πιθανότατα καταστροφικές. Ιρανικά αντίποινα σε στόχους εντός των χωρών του Κόλπου θα θεωρούνταν σχεδόν βέβαια, ενώ οι διεθνείς αγορές θα δέχονταν ισχυρό πλήγμα, εντείνοντας τον ήδη αυξημένο κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης.
Παρά τη στρατιωτική ανισορροπία, το Ιράν διατηρεί ένα καθοριστικό πλεονέκτημα: τη δυνατότητα διατάραξης της ενεργειακής ροής μέσω του Ορμούζ. Το μερικό ή πλήρες κλείσιμο των Στενών έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία και στις αγορές ενέργειας. Η παρατεταμένη αστάθεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτεταμένη οικονομική κρίση, επιβαρύνοντας πολιτικά την αμερικανική ηγεσία.
Ταυτόχρονα, η παράταση της σύγκρουσης επηρεάζει αρνητικά και τους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών στον Περσικό Κόλπο, οι οποίοι επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις οικονομίες τους και να αναπτύξουν νέους τομείς, όπως ο τουρισμός, οι μεταφορές και ο αθλητισμός.
Παρά τα πλήγματα που έχουν δεχθεί οι ιρανικές πυραυλικές και μη επανδρωμένες δυνατότητες, η Τεχεράνη διατηρεί την ικανότητα να προκαλεί δυσανάλογο κόστος με περιορισμένες ενέργειες, είτε μέσω στοχευμένων επιθέσεων στα Στενά είτε μέσω πλήγματος σε αστικά και ενεργειακά κέντρα της περιοχής.
Καθώς ο χρόνος κυλά, η σχετική επιρροή του Ιράν φαίνεται να ενισχύεται. Η παράταση του πολέμου αυξάνει το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες, εντείνοντας την πίεση προς την αμερικανική ηγεσία να αναζητήσει μια συμφωνία, ακόμη και υπό όρους που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως ένδειξη αδυναμίας.
Τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ιράν διαθέτουν κρίσιμα πλεονεκτήματα που μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικά. Ωστόσο, η διαχείρισή τους απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Η αδυναμία εξεύρεσης μιας διεξόδου που να επιτρέπει σε κάθε πλευρά να αποσυρθεί χωρίς πλήρη απώλεια κύρους ενέχει τον κίνδυνο μιας γενικευμένης καταστροφής με παγκόσμιες συνέπειες.
Πηγή: CNN