Πέντε χρόνια συμπληρώνονται από την 15η Αυγούστου 2021, όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν με αστραπιαία ταχύτητα την εξουσία στο Αφγανιστάν.
Παρότι η ασφάλεια στη χώρα έχει βελτιωθεί όσον αφορά τις εχθροπραξίες και τις εκρήξεις, η κατάσταση για τον πληθυσμό των 48 εκατομμυρίων παραμένει ζοφερή, με την ανθρωπιστική κρίση να λαμβάνει πρωτοφανείς διαστάσεις.
Ανθρωπιστική κατάσταση και προσφυγικό αδιέξοδο
Το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων (WFP) των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιεί ότι ο υποσιτισμός έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ, επηρεάζοντας το 47% των παιδιών και νέων κάτω των 18 ετών.
Την ίδια στιγμή, διεθνείς οργανώσεις όπως η World Vision International υπογραμμίζουν ότι στο Αφγανιστάν συντρέχουν ταυτόχρονα όλες οι πιθανές κρίσεις, καθώς οι συνέπειες των συγκρούσεων συνδυάζονται με τον λιμό, την παρατεταμένη ξηρασία και τις φονικές πλημμύρες, ενώ η διεθνής ανθρωπιστική βοήθεια βαίνει συνεχώς μειούμενη.
Την ήδη επιβαρυμένη εικόνα επιδεινώνει το τεράστιο κύμα αναγκαστικού επαναπατρισμού. Από τον Σεπτέμβριο του 2023 έχουν επιστρέψει στη χώρα περίπου 5,9 εκατομμύρια Αφγανοί, κυρίως λόγω των αυστηρότερων μέτρων που επιβάλλουν το Πακιστάν και το Ιράν, διογκώνοντας τον εγχώριο πληθυσμό κατά 10% έως 12%.
Η πλειονότητα αυτών των ανθρώπων βρίσκεται σε απόλυτη φτώχεια, με εννέα στους δέκα επαναπατριζόμενους να επιβιώνουν με λιγότερα από 5 δολάρια την ημέρα.
Σταδιακή εξαφάνιση των γυναικών από τη δημόσια ζωή
Τα δικαιώματα των γυναικών έχουν υποστεί ολοκληρωτικό πλήγμα υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν. Οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από την ανώτερη εκπαίδευση και την αγορά εργασίας, με μόνη εξαίρεση τη δυνατότητα να διατηρούν δικές τους ιδιωτικές επιχειρήσεις. Παράλληλα, απαγορεύεται η δημόσια κυκλοφορία ή η επίσκεψη σε γιατρούς χωρίς τη συνοδεία άνδρα συγγενή.
Η αστυνομία ηθών επιβάλλει εξαιρετικά αυστηρούς ενδυματολογικούς κανόνες, προχωρώντας σε συλλήψεις γυναικών και επιβάλλοντας ποινές σε καταστηματάρχες που παρέχουν υπηρεσίες σε ασυνόδευτες γυναίκες. Επιπλέον, πρόσφατες θεσμικές ρυθμίσεις επιτρέπουν εμμέσως τους παιδικούς γάμους και αυξάνουν τον νομικό έλεγχο των συζύγων στις μετακινήσεις τους.
Αναλυτές σημειώνουν πάντως μια έντονη αντίθεση, καθώς ενώ οι εκπαιδευμένες γυναίκες των αστικών κέντρων έχασαν όλες τις ελευθερίες τους, οι γυναίκες των αγροτικών περιοχών βιώνουν μια σχετική προστασία από τις ένοπλες επιθέσεις, σε ένα περιβάλλον που ούτως ή άλλως παρέμενε αυστηρά πατριαρχικό.
Εσωτερικοί διχασμοί, λογοκρισία και περιφερειακές εντάσεις
Η ελευθερία του Τύπου στη χώρα έχει ουσιαστικά καταργηθεί, με τους δημοσιογράφους να εργάζονται υπό καθεστώς φόβου, αυστηρής λογοκρισίας και αβεβαιότητας.
Ταυτόχρονα, στο εσωτερικό των Ταλιμπάν καταγράφεται μια ιδεολογική ρήξη ανάμεσα στην πιο πραγματιστική πτέρυγα της Καμπούλ, που επιδιώκει οικονομική σταθερότητα και διεθνή αναγνώριση, και την εξαιρετικά συντηρητική ηγεσία της Κανταχάρ υπό τον Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, η οποία επιβάλλει τους πιο σκληρούς θρησκευτικούς περιορισμούς.
Τέλος, στην εξωτερική πολιτική, η Καμπούλ βρίσκεται από τον Οκτώβριο του 2025 σε οξεία στρατιωτική αντιπαράθεση με το Πακιστάν, το οποίο κατηγορεί το αφγανικό καθεστώς ότι προσφέρει καταφύγιο σε τρομοκρατικές οργανώσεις. Οι αεροπορικές επιθέσεις των πακιστανικών δυνάμεων σε αφγανικό έδαφος έχουν ήδη στοιχίσει τη ζωή σε εκατοντάδες αμάχους.