«Τουρκικά άρματα στα Υψίπεδα του Γκολάν και τουρκικές φρεγάτες ανοικτά της Καισάρειας». Η εικόνα δεν προέρχεται από κάποιο ακραίο σενάριο στρατιωτικής άσκησης. Είναι η προειδοποίηση που, σύμφωνα με τη Jerusalem Post, διατύπωσε πολύ υψηλόβαθμος Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών, περιγράφοντας τι μπορεί να αντιμετωπίσει το Ισραήλ εάν δεν ανακόψει εγκαίρως τη στρατιωτική επέκταση της Τουρκίας στη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η σημασία της προειδοποίησης είναι τεράστια... Γιατί δείχνει ότι ένα τμήμα του ισραηλινού κατεστημένου ασφαλείας δεν αντιμετωπίζει πλέον την Τουρκία απλώς ως έναν δύσκολο περιφερειακό ανταγωνιστή. Αρχίζει να την αντιμετωπίζει ως δυνητική στρατιωτική απειλή.
Και τα γεγονότα των τελευταίων ημερών κάνουν αυτή την εκτίμηση ακόμη πιο ανησυχητική. Το ισραηλινό πλήγμα στην αεροπορική βάση Abu al-Duhur στη Συρία δεν ήταν μια ακόμη επιχείρηση της ισραηλινής αεροπορίας. Σύμφωνα με τις ισραηλινές εκτιμήσεις, στόχος ήταν να αποτραπεί η δημιουργία τουρκικού στρατιωτικού αποτυπώματος στη συγκεκριμένη βάση. Η Άγκυρα το διέψευσε. Όμως το κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται αλλού: Σύμφωνα με το Associated Press, η Τουρκία έφθασε κοντά στην απογείωση μαχητικών για να αντιδράσει στα άγνωστα αεροσκάφη που πραγματοποιούσαν την επίθεση.
Εάν αυτό είχε συμβεί, δύο από τις ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις της περιοχής θα μπορούσαν να είχαν βρεθεί αντιμέτωπες στον συριακό ουρανό.
Δεν είναι πλέον θεωρητικό σενάριο.
Και πριν ακόμη καταλαγιάσει η ένταση, άνοιξε ένα δεύτερο μέτωπο. Η Τουρκία ζήτησε από την Interpol την έκδοση ερυθράς αγγελίας σε βάρος του Μπενιαμίν Νετανιάχου, με βάση τουρκικό ένταλμα σύλληψης, που τον κατηγορεί, μεταξύ άλλων, για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η απάντηση της Ιερουσαλήμ ξεπέρασε κατά πολύ τη συνήθη διπλωματική αντιπαράθεση. Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού χαρακτήρισε τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», τον κατηγόρησε ότι φιλοξενεί τρομοκράτες της Χαμάς, φυλακίζει δημοσιογράφους και πολιτικούς αντιπάλους και -κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Ελληνισμό- υπενθύμισε ευθέως, ότι η Τουρκία «κατέχει τη μισή Κύπρο».
Και αμέσως μετά ήρθε η προειδοποίηση: Ο Ερντογάν «επιδιώκει τώρα να επεκτείνει την επιθετικότητά του εναντίον του Ισραήλ στη Συρία. Το Ισραήλ δεν θα το ανεχθεί».
Οι λέξεις έχουν σημασία. Και ακόμη περισσότερο όταν προέρχονται από το γραφείο του πρωθυπουργού μιας χώρας, που μετά την 7η Οκτωβρίου έχει αποδείξει, ότι οι «κόκκινες γραμμές» της δεν είναι απλώς ρητορικές.
Η αντιπαράθεση Τουρκίας=Ισραήλ έχει επομένως περάσει σε διαφορετική φάση. Η Γάζα, η Χαμάς και η ακραία αντιισραηλινή ρητορική του Ερντογάν παραμένουν σημαντικές. Δεν αποτελούν όμως πλέον τον πυρήνα της σύγκρουσης.
Ο πυρήνας είναι γεωπολιτικός.
Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τη μετα-Άσαντ Συρία σε χώρο στρατηγικού βάθους. Εκπαίδευση του νέου συριακού στρατού, στρατιωτική συνεργασία, αποκατάσταση υποδομών και πιθανή ανάπτυξη συστημάτων επιτήρησης και αεράμυνας δημιουργούν για το Ισραήλ μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα στα βόρεια σύνορά του.
Η Jerusalem Post θέτει το ζήτημα ακόμη πιο ωμά: Αν η διαδικασία αυτή δεν ανακοπεί, το Ισραήλ μπορεί κάποια στιγμή να βρεθεί απέναντι όχι σε ιρανικές πολιτοφυλακές ή στη Χεζμπολάχ, αλλά στις συμβατικές ένοπλες δυνάμεις μιας μεγάλης περιφερειακής δύναμης η οποία, μάλιστα είναι και μέλος του ΝΑΤΟ.
Η προειδοποίηση δεν είναι καινούργια. Η ισραηλινή Επιτροπή Nagel, η οποία εξέτασε τις αμυντικές ανάγκες του Ισραήλ για την επόμενη δεκαετία, είχε ήδη επισημάνει τον κίνδυνο, που δημιουργεί η αυξανόμενη τουρκική επιρροή στη Συρία και την πιθανότητα μελλοντικής άμεσης τουρκοϊσραηλινής σύγκρουσης. Η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ άλλαξε τις ισορροπίες: Η υποχώρηση της ιρανικής και ρωσικής επιρροής δεν δημιούργησε κενό. Έδωσε στην Άγκυρα την ευκαιρία να το καλύψει.
Η Τουρκία διαθέτει ήδη βαθιά πολιτική, οικονομική και στρατιωτική επιρροή στη νέα Συρία. Εκπαιδεύει συριακές δυνάμεις, παρέχει τεχνογνωσία και επιχειρεί να συμμετάσχει στην ανασυγκρότηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Δαμασκού. Από την ισραηλινή σκοπιά, όμως, ένα νέο συριακό στρατιωτικό σύστημα, εκπαιδευμένο, εξοπλισμένο ή προστατευμένο από την Τουρκία, θα μπορούσε μελλοντικά να περιορίσει δραστικά την ελευθερία δράσης της ισραηλινής αεροπορίας.
Γι’ αυτό το Abu al-Duhur έχει σημασία πολύ μεγαλύτερη από την ίδια την αεροπορική βάση.
Η ισραηλινή επίθεση μπορεί να διαβαστεί ως ένα μήνυμα προς την Άγκυρα: Το Ισραήλ δεν θα περιμένει την εγκατάσταση τουρκικών ραντάρ, συστημάτων αεράμυνας ή μαχητικών αεροσκαφών για να αντιδράσει. Θα επιχειρήσει να αποτρέψει τη δημιουργία των υποδομών πριν αυτές αποκτήσουν επιχειρησιακή αξία.
Η αντιπαράθεση, όμως, δεν περιορίζεται στη Συρία.
Η δεύτερη ζώνη πιθανής σύγκρουσης βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία πραγματοποιεί ένα από τα πλέον φιλόδοξα προγράμματα ναυτικής ανάπτυξης στην ιστορία της. Η κατασκευή του εθνικού αεροπλανοφόρου MUGEM, του αντιτορπιλικού αεράμυνας TF-2000 και του εθνικού υποβρυχίου MILDEN δεν αποτελεί απλώς πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του στόλου. Αποτελεί προσπάθεια απόκτησης δυνατότητας προβολής ισχύος πολύ πέρα από τις τουρκικές ακτές.
Εδώ η τουρκική «Γαλάζια Πατρίδα» συναντά τα ισραηλινά στρατηγικά συμφέροντα.
Τα ενεργειακά κοιτάσματα, οι θαλάσσιες οδοί, η Κύπρος και οι ενεργειακές και ηλεκτρικές διασυνδέσεις της Ανατολικής Μεσογείου δημιουργούν έναν χώρο στον οποίο οι στρατηγικές Τουρκίας και Ισραήλ επικαλύπτονται όλο και περισσότερο. Και ακριβώς ανάμεσά τους βρίσκονται η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης για την Αθήνα είναι προφανής. Η αντιπαράθεση Άγκυρας-Ιερουσαλήμ δεν είναι ένα μακρινό μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Συνδέεται άμεσα με το Αιγαίο, την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη στρατηγική σχέση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ.
Υπάρχει βεβαίως ένας σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας: Κανείς από τους δύο δεν φαίνεται να επιδιώκει σήμερα έναν ανοικτό πόλεμο. Η Ουάσιγκτον προσπαθεί ήδη να εγκαταστήσει μηχανισμό αποτροπής επεισοδίων μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ και Συρίας. Άλλωστε, μια άμεση τουρκοϊσραηλινή σύγκρουση θα αποτελούσε εφιάλτη για τις ΗΠΑ, καθώς θα έφερνε αντιμέτωπο το Ισραήλ με έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
Αυτό όμως δεν εξαλείφει τον κίνδυνο. Απλώς προσπαθεί να τον διαχειριστεί.
Γιατί οι στρατιωτικές συγκρούσεις δεν αρχίζουν πάντοτε επειδή κάποιος τις σχεδίασε. Μπορούν να ξεκινήσουν επειδή δύο αντίπαλοι χαράσσουν «κόκκινες γραμμές» στο ίδιο ακριβώς έδαφος… Και αυτό συμβαίνει σήμερα στη Συρία!