Μια κρίσιμη εσωτερική σύγκρουση στο Ιράν μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την πορεία του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Όπως μεταδίδει το CNN, στην Τεχεράνη βρίσκονται σε αντιπαράθεση δύο διαφορετικές προσεγγίσεις: η μία τάσσεται υπέρ της αναζήτησης συμφωνίας και η άλλη επιμένει στη συνέχιση της αντιπαράθεσης.
Η κατάσταση παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Εκείνη την περίοδο, παρά τις μεγάλες απώλειες και τις στρατιωτικές αποτυχίες, ο Αγιατολάχ Ρουχόλα Χομεϊνί επέλεξε να συνεχίσει τη σύγκρουση, με στόχο την αποδυνάμωση και τελικά την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν. Η επιλογή αυτή οδήγησε σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς, με τεράστιο ανθρώπινο κόστος.
Σήμερα, το βασικό ερώτημα στην Τεχεράνη είναι τι σημαίνει «νίκη» και ποια στρατηγική μπορεί να οδηγήσει σε αυτήν.
Στην πλευρά των πραγματιστών βρίσκονται ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Η συγκεκριμένη ομάδα εμφανίζεται πιο θετική στην προοπτική μιας συμφωνίας, επικαλούμενη το αυξανόμενο οικονομικό κόστος του πολέμου, τις αμερικανικές πιέσεις και τις ζημιές που έχουν προκληθεί στις υποδομές της χώρας.
Ο Πεζεσκιάν έχει υποστηρίξει ότι η σύγκρουση κάποια στιγμή θα πρέπει να τερματιστεί και πως θα ήταν προτιμότερο αυτό να συμβεί όσο το Ιράν διατηρεί, όπως εκτιμά, ισχυρή διαπραγματευτική θέση.
Απέναντί τους βρίσκονται οι σκληροπυρηνικοί, οι οποίοι αντιμετωπίζουν με έντονη δυσπιστία την Ουάσινγκτον και θεωρούν ότι ο τελικός στόχος των ΗΠΑ είναι η αποδυνάμωση ή ακόμη και η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η συγκεκριμένη πτέρυγα υποστηρίζει ότι προηγούμενες συμφωνίες με την Ουάσινγκτον δεν απέδωσαν και ότι η προσφυγή στη διπλωματία δεν αποτελεί επαρκή εγγύηση για την ασφάλεια του Ιράν. Σύμφωνα με την αναλύτρια του Chatham House Σανάμ Βακίλ, οι σκληροπυρηνικοί εκτιμούν ότι εάν το Ιράν καταφέρει να αντέξει την πίεση, μπορεί να εξαντλήσει πολιτικά τον Ντόναλντ Τραμπ και να κερδίσει χρόνο.
Η στάση του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Οι εσωτερικές αντιθέσεις έχουν ενταθεί, με τους συντηρητικούς να κατηγορούν την κυβέρνηση ότι παρουσιάζει υπερβολικά δραματική εικόνα της οικονομικής κατάστασης προκειμένου να δικαιολογήσει μια συμφωνία.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ καλείται να διαχειριστεί τις διαφορετικές τάσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς. Η επιλογή του θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς μια σαφής στροφή προς τη διπλωματία ή προς τη συνέχιση του πολέμου θα μπορούσε να έχει άμεσες συνέπειες για τη νομιμοποίησή του στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Την ίδια στιγμή, η αβεβαιότητα ενισχύεται από τις συχνά μεταβαλλόμενες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Η Βακίλ εκτιμά ότι η στάση του Αμερικανού προέδρου δεν διευκολύνει την κατάσταση, καθώς οι αντιφατικές τοποθετήσεις του ενισχύουν την καχυποψία της ιρανικής ηγεσίας.
Οι σκληροπυρηνικοί εξακολουθούν, άλλωστε, να διαθέτουν σημαντική επιρροή στα κρατικά μέσα ενημέρωσης, στους μηχανισμούς ασφαλείας και στις ένοπλες δυνάμεις. Για αυτούς, οποιαδήποτε υποχώρηση απέναντι στις ΗΠΑ ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες απαιτήσεις της Ουάσινγκτον και τελικά σε πολιτική ταπείνωση της χώρας.
Η αμερικανική στρατηγική και το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων
Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις του Τραμπ ότι η σύγκρουση θα διαρκούσε μόλις τέσσερις ή πέντε εβδομάδες, ο Αμερικανός πρόεδρος δηλώνει πλέον ότι δεν βιάζεται να τερματίσει την αντιπαράθεση.
Οι ΗΠΑ έχουν περιορίσει τις μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν και επαναφέρουν στο προσκήνιο την οικονομική πίεση. Στο πλαίσιο αυτό, η Ουάσινγκτον έχει προχωρήσει σε αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών και έχει προειδοποιήσει για αυστηρές κυρώσεις σε χώρες και φορείς που συνεχίζουν να συνεργάζονται με την Τεχεράνη.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει χαρακτηρίσει τη νέα εκστρατεία οικονομικού καταναγκασμού ως την «αρχή του τέλους» της αντιπαράθεσης με το Ιράν, χωρίς ωστόσο να έχει δώσει σαφές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη εφαρμογή των μέτρων.
Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι η διπλωματία αποτελεί την προτιμητέα επιλογή του προέδρου. Τους προηγούμενους μήνες πραγματοποιήθηκαν αρκετοί γύροι συνομιλιών και επαφών μέσω διαμεσολαβητών, οι οποίοι οδήγησαν τελικά σε ένα 14 σημείων μνημόνιο κατανόησης, με στόχο να αποτελέσει βάση για μια ευρύτερη πυρηνική συμφωνία.
Ωστόσο, η προσπάθεια κατέρρευσε γρήγορα, καθώς μέσα σε λίγες ημέρες οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση της εκεχειρίας, οδηγώντας σε νέα κλιμάκωση. Ο Τραμπ ανακοίνωσε τελικά την ακύρωσή της μόλις 22 ημέρες μετά την έναρξη εφαρμογής της.
Έκτοτε, οι επαφές μέσω τρίτων χωρών συνεχίζονται, ενώ Ουάσινγκτον και Τεχεράνη εξακολουθούν να ανταλλάσσουν μηνύματα. Παρά τις προσπάθειες αυτές, όμως, η διπλωματική διαδικασία παραμένει ουσιαστικά στάσιμη και οι προσδοκίες για μια νέα, σταθερή συμφωνία – ιδιαίτερα για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – βρίσκονται πλέον σε ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο.