Με επίκεντρο τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες στην περιοχή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης στρέφει το ενδιαφέρον της κυβέρνησης στα εθνικά ζητήματα και στις περιφερειακές συμμαχίες της Ελλάδας.
Ο πρωθυπουργός αναμένεται την ερχόμενη Τρίτη στο Ελ Αλαμέιν, όπου θα συναντηθεί κατ’ ιδίαν με τον πρόεδρο της Αιγύπτου, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Θα ακολουθήσει τριμερής συνάντηση Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου, παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη.
Η επίσκεψη αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία που αποδίδει η Αθήνα στη σχέση με το Κάιρο, αλλά και στη διατήρηση του σχήματος Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου ως βασικού άξονα συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Λιβύη, θαλάσσιες ζώνες και Τουρκία στο επίκεντρο
Στις συνομιλίες αναμένεται να βρεθούν οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η κατάσταση στη Λιβύη, οι θαλάσσιες ζώνες, οι τουρκικές κινήσεις, καθώς και το ζήτημα της Μονής Σινά.
Η Αθήνα θεωρεί ότι οι σχέσεις με την Αίγυπτο διαθέτουν ισχυρή βάση, με σημαντικότερο σταθμό τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ. Παράλληλα, επιδιώκει την περαιτέρω ενίσχυση των περιφερειακών συνεργασιών, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι ισορροπίες στην περιοχή παραμένουν ρευστές.
Ξεχωριστή θέση στην ατζέντα καταλαμβάνει και η Μονή Σινά. Σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια για τη διαμόρφωση ειδικού πλαισίου, λόγω των ιδιαίτερων ιστορικών, θρησκευτικών και διπλωματικών παραμέτρων της υπόθεσης.
Νέα ένταση από την τουρκική πλευρά
Την ίδια ώρα, στην Τουρκία επανέρχεται δυναμικά η συζήτηση για την αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών. Τουρκικά μέσα και τηλεοπτικές εκπομπές φιλοξενούν ακόμη και ακραία σενάρια σχετικά με το καθεστώς ελληνικών νησιών σε περίπτωση στρατιωτικής σύγκρουσης.
Μεταξύ άλλων, ο απόστρατος συνταγματάρχης και πανεπιστημιακός Τσαγλάρ Οζέρ υποστήριξε, σε υποθετικό σενάριο, ότι ένα ελληνικό ή ισραηλινό πλήγμα εναντίον της Τουρκίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγές στη «γεωγραφία» της Ελλάδας και στο καθεστώς των νησιών.
Στο επίκεντρο της τουρκικής συζήτησης βρέθηκε και το Καστελλόριζο, με αφορμή την παρουσία ελληνικού πολεμικού πλοίου στο νησί. Η Άγκυρα επαναφέρει έτσι τις πάγιες θέσεις της περί αποστρατιωτικοποίησης συγκεκριμένων ελληνικών νησιών.
Το ζήτημα αποτελεί διαχρονική εστία αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών. Η Τουρκία επικαλείται τις σχετικές διεθνείς συνθήκες, ενώ η Αθήνα απορρίπτει τις τουρκικές αιτιάσεις και υποστηρίζει ότι ασκεί τα δικαιώματά της στη βάση του διεθνούς δικαίου.
«Ήρεμα νερά» με σταθερές ελληνικές θέσεις
Παρά τις εντάσεις, η κυβέρνηση εξακολουθεί να δίνει έμφαση στη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας με την Άγκυρα. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει περιγράψει τη σημερινή κατάσταση ως μια διαδικασία «δομημένου διαλόγου», που ξεκίνησε με τη Διακήρυξη των Αθηνών τον Δεκέμβριο του 2023.
Ο υπουργός Εξωτερικών έχει αναγνωρίσει ότι υπάρχουν διακυμάνσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, μεταξύ άλλων και λόγω ζητημάτων όπως τα θαλάσσια πάρκα, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι ο διάλογος δεν συνεπάγεται αλλαγή των ελληνικών θέσεων.
Στο επίκεντρο παραμένει η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και υφαλοκρηπίδας. Η Αθήνα αντιμετωπίζει το ζήτημα ως τη βασική ελληνοτουρκική διαφορά, ενώ η Άγκυρα επιμένει σε μια ευρύτερη ατζέντα διεκδικήσεων.
Στόχος η ενίσχυση του ελληνικού αποτυπώματος
Υπό αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Αίγυπτο αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα. Η συνάντηση με τον Αλ Σίσι και η τριμερής με τον Νίκο Χριστοδουλίδη σηματοδοτούν τη συνέχιση και εμβάθυνση των στρατηγικών συνεργασιών της Αθήνας.
Σε μια περιοχή όπου οι συσχετισμοί μεταβάλλονται διαρκώς, η Ελλάδα επιχειρεί να συνδυάσει τη διπλωματική κινητικότητα, τις περιφερειακές συμμαχίες, την αμυντική ενίσχυση και τη διατήρηση ανοιχτών διαύλων με την Τουρκία.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο, καθώς Λιβύη, Κύπρος, θαλάσσιες ζώνες, Αίγυπτος και Τουρκία διαμορφώνουν ένα σύνθετο γεωπολιτικό σκηνικό, στο οποίο η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει ισχυρό και ενεργό ρόλο.