Σε έντονη διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας εξελίχθηκε η συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη θαλάσσια ασφάλεια και τις νέες τεχνολογίες, με επίκεντρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις διεκδικήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αντιπαράθεση ξεκίνησε μετά την παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος χαρακτήρισε το μνημόνιο Τουρκίας – Λιβύης παράνομο και αυθαίρετο, επισημαίνοντας ότι παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος. Μάλιστα, ο πρωθυπουργός παρουσίασε χάρτη, προκειμένου να αποτυπώσει τις ελληνικές θέσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η τουρκική πλευρά αντέδρασε, με τον μόνιμο αντιπρόσωπο της χώρας στον ΟΗΕ να υπερασπίζεται τη συμφωνία του 2019 με τη Λιβύη και να υποστηρίζει ότι εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ. Όπως ανέφερε, δύο κυρίαρχα κράτη έχουν το δικαίωμα να συνάπτουν διεθνείς συμφωνίες, ενώ υποστήριξε ότι ένας χάρτης μπορεί να παρουσιάζει μια διεκδίκηση, αλλά δεν αρκεί για να την κρίνει από νομική άποψη.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ζήτημα της επήρειας των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες οριοθετήσεις. Ο Τούρκος διπλωμάτης ισχυρίστηκε ότι η Άγκυρα δεν αμφισβητεί την κυριαρχία ή την ύπαρξη των ελληνικών νησιών, αλλά διαφωνεί με την έκταση των θαλάσσιων δικαιωμάτων που τους αποδίδονται. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη διεθνή νομολογία, υποστηρίζοντας ότι δεν προβλέπεται αυτομάτως πλήρης επήρεια για κάθε νησί, καθώς η οριοθέτηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες γεωγραφικές συνθήκες και τη διαμόρφωση των ακτογραμμών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στο γεγονός ότι η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, αμφισβητώντας ότι όλες οι διατάξεις της δεσμεύουν αυτομάτως τα κράτη που δεν αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη. Επανέφερε, επίσης, την πρόταση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τη διοργάνωση διάσκεψης σχετικά με την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ έκανε αναφορά και στα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων και του ψευδοκράτους.
Ηχηρή απάντηση της Αγλαΐας Μπαλτά
Απαντώντας στους τουρκικούς ισχυρισμούς, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, επανέλαβε με σαφήνεια ότι η Αθήνα απορρίπτει πλήρως το τουρκολιβυκό μνημόνιο, χαρακτηρίζοντάς το άκυρο και ανυπόστατο, χωρίς καμία έννομη συνέπεια.
Όπως υπογράμμισε, η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μπορεί να μεταβάλει τον παράνομο χαρακτήρα του ούτε να του προσδώσει νομική ισχύ. Παράλληλα, απέρριψε το επιχείρημα της Άγκυρας περί δικαιώματος οριοθέτησης μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές που θα μπορούσαν να θεμελιώσουν κοινό θαλάσσιο όριο.
Η Ελληνίδα διπλωμάτης κατήγγειλε ακόμη ότι η συμφωνία παραβλέπει την παρουσία και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων, τα οποία δικαιούνται να παράγουν θαλάσσιες ζώνες πέραν των χωρικών τους υδάτων.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν η αναφορά της στη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής, επαναλαμβάνοντας τη φράση του πρωθυπουργού: «Η γεωγραφία δεν μπορεί να αναδιαμορφωθεί. Δεν είναι σύνθημα».
Η Αγλαΐα Μπαλτά τόνισε ότι καμία συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να περιορίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός τρίτου, προκειμένου να εξυπηρετήσει μονομερείς διεκδικήσεις. Υπογράμμισε, επίσης, ότι η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στη συνεργασία με τα γειτονικά κράτη και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Ως παραδείγματα αυτής της πολιτικής ανέφερε τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που έχει συνάψει η Αθήνα με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Νέα τουρκική παρέμβαση και η ελληνική προϋπόθεση για διάλογο
Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε με νέα παρέμβαση του Τούρκου μόνιμου αντιπροσώπου, ο οποίος εξέφρασε τη δυσαρέσκεια της Άγκυρας για την αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στο ζήτημα της θαλάσσιας οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελούσε αντικείμενο της συγκεκριμένης συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Αναγνωρίζοντας ότι υπάρχει διαφωνία μεταξύ των δύο χωρών, κάλεσε την Ελλάδα να προχωρήσει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, εκφράζοντας την ελπίδα ότι αυτές θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν το συντομότερο δυνατό.
Η Αγλαΐα Μπαλτά επανήλθε, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ελλάδα επιδιώκει σταθερά σχέσεις καλής γειτονίας με την Τουρκία, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, του αμοιβαίου σεβασμού και της τήρησης του διεθνούς δικαίου.
«Παραμένουμε προσηλωμένοι στον διάλογο και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών», ανέφερε, δίνοντας παράλληλα το σαφές πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να διεξαχθεί οποιαδήποτε συζήτηση: «Ο ουσιαστικός διάλογος προϋποθέτει σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, στην κυριαρχία και στα κυριαρχικά δικαιώματα».
Η ανταλλαγή των παρεμβάσεων, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας, ανέδειξε για ακόμη μία φορά το χάσμα μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας ως προς το τουρκολιβυκό μνημόνιο, την επήρεια των ελληνικών νησιών και το καθεστώς οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.