Δεκάδες χιλιάδες φάκελοι των μυστικών υπηρεσιών της κομμουνιστικής περιόδου έγιναν προσβάσιμοι στο κοινό στην Ουγγαρία, μέσω μιας ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων που αποκαλύπτει το τεράστιο δίκτυο πληροφοριοδοτών και πρακτόρων με το οποίο το καθεστώς παρακολουθούσε επί δεκαετίες τους πολίτες. Η κίνηση γίνεται πάνω από 36 χρόνια μετά την πτώση του κομμουνισμού και υλοποιεί προεκλογική δέσμευση του πρωθυπουργού Πίτερ Μαγιάρ.
Η δημοσιοποίηση ξεκίνησε σήμερα, 4 Νοεμβρίου 2026, ακριβώς 70 χρόνια από την είσοδο των σοβιετικών τανκς στη Βουδαπέστη για την καταστολή της εξέγερσης που είχε ξεσπάσει στις 23 Οκτωβρίου 1956.
«Υλοποιούμε τώρα, έπειτα από 36 χρόνια, την υπόσχεση της αλλαγής του καθεστώτος», δήλωσε ο Μαγιάρ, σημειώνοντας ότι περίπου 60.000 ονόματα είναι πλέον δημόσια. Νέοι φάκελοι θα προστεθούν τον Φεβρουάριο του 2027, ωστόσο το αρχείο δεν είναι πλήρες, καθώς πολλά έγγραφα καταστράφηκαν το 1956 και την περίοδο 1988-1989.
Ο πρωθυπουργός κάλεσε τους πολίτες να διαχειριστούν την «πολύ καθυστερημένη» αυτή δημοσιοποίηση με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά, υπενθυμίζοντας ότι πολλές οικογένειες θα έρθουν αντιμέτωπες με επώδυνες πληροφορίες για πρόσφατα αποθανόντα μέλη τους. Όπως τόνισε, ένα τραύμα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς συζήτηση και ερωτήσεις.
Αν και το καθεστώς έπεσε το 1989, το αρχείο, που φυλάσσεται σε έναν τεράστιο υπόγειο χώρο στη Βουδαπέστη, παρέμενε κλειστό λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης διαδοχικών κυβερνήσεων, με αποτέλεσμα η ουγγρική κοινωνία να μη συμφιλιωθεί με το παρελθόν της. Μέχρι σήμερα, πέρα από τους ερευνητές, οι πολίτες μπορούσαν να ζητήσουν πρόσβαση μόνο στον δικό τους φάκελο ή σε φακέλους στενών συγγενών. Από τώρα η πρόσβαση θα είναι ελεύθερη για όλους.
Όπως και στη Stasi της Ανατολικής Γερμανίας, οι μυστικές υπηρεσίες της Ουγγαρίας βασίζονταν σε πληροφοριοδότες που στρατολογούνταν με εκβιασμούς, απειλές ή ανταμοιβές. Μεταξύ 1956 και 1989 καταγράφηκαν περίπου 55.000 μυστικοί συνεργάτες, οι οποίοι κατέδιδαν φίλους, συγγενείς, γείτονες και συναδέλφους, με τις αναφορές τους να οδηγούν συχνά σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Διαμερίσματα στο κέντρο της Βουδαπέστης, τα λεγόμενα «διαμερίσματα-Κ», λειτουργούσαν ως γιάφκες για τις συναντήσεις πρακτόρων και πληροφοριοδοτών. Το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας διαχειρίζεται φακέλους που περιέχουν τα ονόματα 50.000-60.000 ατόμων.
Η Ουγγαρία ξεχωρίζει από άλλες χώρες: η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της νωρίτερα αλλά δεν επιτρέπει ελεύθερες αναζητήσεις, η Γερμανία ακολούθησε περιοριστική προσέγγιση για τη Stasi, ενώ στην Τσεχία δεν έχει αναρτηθεί το σύνολο των φακέλων στο διαδίκτυο.
Ο ουγγρικός νόμος ορίζει ότι η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημόσιων θεσμών είναι «θεμελιώδεις προϋποθέσεις» για ένα δημοκρατικό κράτος. Ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, όπως ιατρικά στοιχεία, εξαρτήσεις και σεξουαλικός προσανατολισμός, δεν θα δημοσιευθούν.