Ευρύτερες διπλωματικές διεργασίες ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Τουρκία, με επίκεντρο το Κυπριακό, τα οικονομικά ανταλλάγματα και τις ενεργειακές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, διαφαίνονται πίσω από την επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector).
Η ηπιότερη στάση της Άγκυρας, η οποία επέτρεψε την απρόσκοπτη τη συνέχιση των εργασιών του γαλλικού ερευνητικού σκάφους Abeille Marengo χωρίς ωστόσο να υποχωρεί από τις πάγιες διεκδικήσεις της, συμπίπτει χρονικά με μια αξιοσημείωτη αναθέρμανση στις επαφές Τουρκίας και Βρυξελλών.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις 20 Νοεμβρίου, οπότε και ο ειδικός απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό, Ραφαέλε Φίτο, αναμένεται στην Άγκυρα κομίζοντας μια πρόταση βαρύνουσας πολιτικής και οικονομικής σημασίας.
Όπως επισημαίνει σημερινό δημοσίευμα της κυπριακής εφημερίδας «Πολίτης», οι Βρυξέλλες προσανατολίζονται στη διασύνδεση της αναβάθμισης της ευρωτουρκικής Τελωνειακής Ένωσης με την ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών για το Κυπριακό.
Αυτή η εξίσωση οικονομικών οφελών έναντι πολιτικών υποχωρήσεων ενδέχεται να ερμηνεύει και τη διαλλακτικότερη στάση που επέδειξε η τουρκική πλευρά στο ζήτημα του καλωδίου.
Η αναθεώρηση της Τελωνειακής Ένωσης συνιστά σταθερή προτεραιότητα της Άγκυρας, καθώς θα άνοιγε περαιτέρω την ευρωπαϊκή αγορά στα τουρκικά προϊόντα ενισχύοντας την οικονομία της χώρας, την ώρα που τα υπόλοιπα τουρκικά αιτήματα –όπως η απελευθέρωση της βίζας και η ένταξη σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα όπως το SAFE– προσκρούουν σε ισχυρές αντιστάσεις κρατών-μελών.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Κυπριακού Πρακτορείου Ειδήσεων από τις 12 Νοεμβρίου, το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει ότι οι συζητήσεις για την Τελωνειακή Ένωση θα προχωρούν υπό την αίρεση απτών βημάτων της Τουρκίας για επιστροφή στις διαπραγματεύσεις από το σημείο διακοπής τους στο Κραν Μοντανά το 2017, με ρήτρα αναστολής της διαδικασίας σε περίπτωση αθέτησης των δεσμεύσεων.
Σε αυτό το κλίμα, καθοριστική υπήρξε η παρέμβαση της γαλλικής διπλωματίας πριν από τον απόπλου του Abeille Marengo από το Ηράκλειο, καθώς οι συνεννοήσεις Παρισιού – Άγκυρας και η σχετική γαλλική ρηματική διακοίνωση άνοιξαν τον δρόμο για την εκτόνωση.
Ενώ η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι δεν ζητήθηκε ούτε χορηγήθηκε τουρκική άδεια, παρά μόνο έγινε ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, η Τουρκία εξακολουθεί να εγείρει αξιώσεις περί θαλασσίων δικαιοδοσιών.
Έτσι, η τρέχουσα αποκλιμάκωση δεν συνεπάγεται επίλυση της διαφοράς, ούτε διασφαλίζει ανάλογη στάση της Άγκυρας κατά τη φάση πόντισης του καλωδίου, παρότι η γαλλική εμπλοκή και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προσδίδουν στο έργο ισχυρή γεωπολιτική θωράκιση.
Παράλληλα, στο επίκεντρο παραμένει η πρωτοβουλία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, να αναβιώσει τη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού πριν ολοκληρωθεί η θητεία του, δρομολογώντας μια νέα τριμερή και μια άτυπη Πενταμερή με ορίζοντα τον οδικό χάρτη του 2027.
Η Λευκωσία επιχειρεί να αξιοποιήσει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας ως μοχλό πίεσης, σε μια συγκυρία όπου το φυσικό αέριο και οι ενεργειακές διασυνδέσεις δημιουργούν πεδία τόσο σύγκλισης όσο και ανταγωνισμού.
Για την ελληνική πλευρά, το ζητούμενο είναι κατά πόσον η ομαλή εξέλιξη του έργου αποτελεί μόνιμη κατάκτηση ή προσωρινή διευκόλυνση στο πλαίσιο ευρύτερων παζαριών, καθώς και αν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να εργαλειοποιήσει τη διαδικασία ενημέρωσής της ως δεδικασμένο για μελλοντικές έρευνες στην περιοχή.
Η επικείμενη επίσκεψη Φίτο στην τουρκική πρωτεύουσα αναμένεται να δείξει εάν η Άγκυρα προχωρά σε ουσιαστική στροφή στρατηγικής ή απλώς ελίσσεται τακτικά προσβλέποντας σε μεγαλύτερα ανταλλάγματα.