Σε νέα αντιπαράθεση με τις Βρυξέλλες οδηγείται η Άγκυρα, μετά τη δημοσιοποίηση της ετήσιας έκθεσης της Κομισιόν για την Τουρκία, η οποία καταγράφει ενέργειες που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και επιβαρύνουν τις σχέσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δεν περιορίστηκε στην απόρριψη των διαπιστώσεων, αλλά αξιοποίησε την έκθεση για να επαναφέρει σχεδόν το σύνολο των αιτιάσεών του για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, κατηγορώντας την ΕΕ ότι υιοθετεί τις «μαξιμαλιστικές» θέσεις Αθήνας και Λευκωσίας.
Τι αναφέρει η έκθεση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη (4/11), επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμποδίζει τις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, διατηρεί την απειλή πολέμου για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων και προβάλλει διεκδικήσεις που προκαλούν ανησυχία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επαναλαμβάνει επίσης ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και δεν παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, και καταγράφει την επιμονή της Άγκυρας στη λύση δύο κρατών στην Κύπρο.
Η απάντηση της Άγκυρας
Το τουρκικό ΥΠΕΞ χαρακτήρισε την έκθεση απόδειξη της «μεροληπτικής και άδικης στάσης» της ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι υπερασπίζεται «μαξιμαλιστικές, μη ρεαλιστικές και διεθνώς παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Στην ανακοίνωση, ωστόσο, δεν υπάρχει συγκεκριμένη απάντηση σε βασικά ζητήματα που θέτει η Κομισιόν, όπως η διατήρηση του casus belli, οι παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων και η παρεμπόδιση των ερευνών για το Great Sea Interconnector. Η Άγκυρα περιορίστηκε στη γενική καταγγελία ότι η ΕΕ αγνοεί τα «νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα» της Τουρκίας.
Casus belli και «Γαλάζια Πατρίδα»
Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι παραμένει σε ισχύ η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία η μονομερής επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο θα αποτελούσε αιτία πολέμου. Καταγράφει επίσης αύξηση των παραβιάσεων των χωρικών υδάτων, πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά και αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία, εξέλιξη που θεωρείται παράγοντας ανησυχίας για τον ελληνοτουρκικό διάλογο. Η Επιτροπή καλεί την Τουρκία να σέβεται τις σχέσεις καλής γειτονίας, να αποφεύγει απειλές και μονομερείς ενέργειες και να επιλύει τις διαφορές ειρηνικά, βάσει του διεθνούς δικαίου.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η Κομισιόν αναφέρεται στην επικύρωση του μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης τον Οκτώβριο του 2026, επαναλαμβάνοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Άγκυρα απαντά ότι οι σχετικές παρατηρήσεις «στερούνται οποιασδήποτε νομικής βάσης», επιμένοντας στη δική της ερμηνεία για τις θαλάσσιες ζώνες.
Great Sea Interconnector
Η έκθεση αφιερώνει σημαντικό χώρο στο έργο, που αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία εξακολουθεί να εμποδίζει τις σχετικές ερευνητικές δραστηριότητες. Το τουρκικό ΥΠΕΞ δεν δίνει ειδική απάντηση, εντάσσοντας το ζήτημα στη συνολική απόρριψη των ευρωπαϊκών θέσεων.
Κυπριακό
Η Κομισιόν σημειώνει ότι η Τουρκία συνεχίζει να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, σε αντίθεση με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, και καλεί την Άγκυρα να εξομαλύνει τις σχέσεις με τη Λευκωσία και να σεβαστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών.
Η Άγκυρα κατηγορεί την ΕΕ ότι υιοθετεί άνευ όρων τις θέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και επαναφέρει τις αξιώσεις του ψευδοκράτους, το οποίο αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.
Οι δύο όψεις της τουρκικής αντίδρασης
Παράλληλα με την απόρριψη των πολιτικών επισημάνσεων, η Άγκυρα χαιρετίζει τις θετικές διαπιστώσεις για την οικονομία, την ανταγωνιστικότητα και τον ρόλο της στη συνδεσιμότητα, την άμυνα και την ασφάλεια.
Με αφορμή αυτές, επαναφέρει το αίτημα εκσυγχρονισμού της Τελωνειακής Ένωσης και καλεί τις Βρυξέλλες να δείξουν «στρατηγική βούληση» για την ευρωπαϊκή προοπτική της. Η Κομισιόν, πάντως, προειδοποιεί ότι, παρά τη βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά το 2023, δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο.