Μια συζήτηση που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «απαγορευμένη», καθώς αγγίζει τον πυρήνα του εκλογικού νόμου τον οποίο η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι δεν σκοπεύει να αλλάξει ουσιαστικά, ανοίγει πλέον επισήμως. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Καθημερινής», στο κυβερνητικό επιτελείο επεξεργάζονται σχέδιο για τη δημιουργία ξεχωριστής εκλογικής περιφέρειας αποκλειστικά για τον απόδημο Ελληνισμό.
Η πρόταση προβλέπει ότι οι Έλληνες του εξωτερικού θα εκλέγουν τρεις βουλευτές με ειδικό ψηφοδέλτιο αποδήμων, γεγονός που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για μεγαλύτερη συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες. Η λογική είναι η μετάβαση από την έμμεση στην άμεση εκπροσώπηση των αποδήμων στο εθνικό Κοινοβούλιο.
Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή γεννά εύλογα ερωτήματα για το αν η συγκεκριμένη συζήτηση μπορεί να αποτελέσει «προθάλαμο» και για άλλες, πιο βαθιές αλλαγές στον εκλογικό νόμο. Ήδη, στο εσωτερικό της κυβέρνησης και της Ν.Δ. επανέρχεται κατά καιρούς –και με πιέσεις βουλευτών– το σενάριο αύξησης του ορίου εισόδου στη Βουλή από το 3% στο 5%. Παρότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επανειλημμένα αποκλείσει αυτό το ενδεχόμενο, ο προβληματισμός παραμένει, εν μέσω έντονου κατακερματισμού του πολιτικού σκηνικού και φόβων για μελλοντική αστάθεια.
Το σχέδιο που επεξεργάζεται το ΥΠΕΣ
Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο Εσωτερικών υπό τον Θοδωρή Λιβάνιο ετοιμάζει νομοσχέδιο που αναμένεται να κατατεθεί πριν από το Πάσχα. Πέρα από την επέκταση της επιστολικής ψήφου και στις εθνικές εκλογές, το σχέδιο εισάγει μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο εκπροσώπησης των αποδήμων.
Η νέα ρύθμιση προβλέπει τη δημιουργία ενιαίας εκλογικής περιφέρειας «απόδημου Ελληνισμού», από την οποία θα εκλέγονται τρεις βουλευτές. Οι Έλληνες του εξωτερικού δεν θα ψηφίζουν πλέον ψηφοδέλτιο Επικρατείας, αλλά ένα κοινό ψηφοδέλτιο αποδήμων, στο οποίο θα συμμετέχουν υποψήφιοι από όλο τον κόσμο. Οι ψηφοφόροι θα επιλέγουν κόμμα και πρόσωπο με σταυρό προτίμησης, ανεξαρτήτως χώρας διαμονής.
Έτσι, ένας Έλληνας στις ΗΠΑ θα μπορεί να ψηφίσει υποψήφιο που ζει στην Ευρώπη ή την Αυστραλία, αποκτώντας ουσιαστικά «δικό του» εκπρόσωπο στη Βουλή. Μέχρι σήμερα, η εκπροσώπηση των αποδήμων γινόταν έμμεσα, μέσω των ψηφοδελτίων Επικρατείας, όπου την τελική επιλογή είχε αποκλειστικά το κόμμα. Το νέο μοντέλο αλλάζει αυτή τη φιλοσοφία, δίνοντας τον πρώτο λόγο στους ίδιους τους ψηφοφόρους του εξωτερικού.
Συνταγματική πρόβλεψη και πολιτικές ισορροπίες
Για να μην παραβιαστεί η συνταγματική πρόβλεψη περί πληθυσμιακής αναλογίας των εκλογικών περιφερειών, οι τρεις έδρες των αποδήμων θα προέλθουν από τον αριθμό των βουλευτών Επικρατείας. Ωστόσο, για να ισχύσει το μέτρο από τις επόμενες εθνικές εκλογές, απαιτείται πλειοψηφία 200 βουλευτών. Διαφορετικά, η εφαρμογή του θα μετατεθεί για τις μεθεπόμενες εκλογές, ανοίγοντας νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Στο Μέγαρο Μαξίμου εκτιμούν ότι κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ, που διατηρούν ισχυρή παρουσία στον απόδημο Ελληνισμό, θα δυσκολευτούν να καταψηφίσουν τη ρύθμιση, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως άρνηση ενίσχυσης της εκπροσώπησης των Ελλήνων του εξωτερικού. Αντίθετα, θεωρείται σχεδόν βέβαιη η αρνητική στάση του ΚΚΕ.
Την ίδια στιγμή, αναγνωρίζεται ότι η ανακατανομή των εδρών Επικρατείας επιβαρύνει δυσανάλογα τα μικρότερα κόμματα, τα οποία κινδυνεύουν να χάσουν ακόμη και τη μοναδική τους έδρα. Έτσι, παρότι η μείωση των εδρών είναι αριθμητικά ίση, πολιτικά μπορεί να αποδειχθεί άνιση.
Επιστολική ψήφος και «μεγαλύτερη κάλπη»
Παράλληλα, η κυβέρνηση εξετάζει την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου και στις εθνικές εκλογές, με το ίδιο μοντέλο που εφαρμόστηκε στις ευρωεκλογές του 2024. Στόχος είναι να αυξηθεί η συμμετοχή, τόσο των αποδήμων όσο και των ψηφοφόρων εντός Ελλάδας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ενδιαφέρον αυξάνεται όταν διευκολύνεται η διαδικασία: από 22.857 εγγεγραμμένους αποδήμους στις εθνικές εκλογές του 2023, ο αριθμός εκτινάχθηκε στις 50.204 εγγραφές για επιστολική ψήφο στις ευρωεκλογές του 2024, με 36.645 τελικά να ψηφίζουν.
Στην κυβέρνηση θεωρούν ότι η ενεργότερη ένταξη του απόδημου Ελληνισμού στις πολιτικές εξελίξεις συνιστά διαχρονικό ζητούμενο και στρατηγικό στοίχημα. Ένα στοίχημα που, όπως εκτιμούν, μπορεί να ενισχύσει τόσο τη δημοκρατική συμμετοχή όσο και τους δεσμούς της χώρας με μια «άλλη Ελλάδα» που ζει και δραστηριοποιείται εκτός συνόρων.