Η παρατεταμένη εμπλοκή της Ρωσίας στον πόλεμο της Ουκρανίας έχει περιορίσει σοβαρά την ικανότητα της Μόσχας να διατηρεί ενεργό και πολυδιάστατη παρουσία σε άλλα στρατηγικά μέτωπα. Οι απώλειες επιρροής σε περιοχές όπως η Συρία και κυρίως το Σαχέλ καταδεικνύουν ότι το Κρεμλίνο αναγκάζεται να ανακατανέμει πόρους και πολιτικό κεφάλαιο, εγκαταλείποντας σταδιακά περιφερειακές φιλοδοξίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν κεκτημένες.
Το Σαχέλ, μια από τις πιο εύθραυστες ζώνες ασφάλειας παγκοσμίως, μετατρέπεται σε βασικό γεωπολιτικό έπαθλο. Πρόκειται για περιοχή-κλειδί τόσο για τον έλεγχο της τρομοκρατίας όσο και για τη διαχείριση μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη. Μέχρι πρόσφατα, η Ρωσία αξιοποιούσε την αστάθεια μέσω μισθοφορικών δομών, κυρίως της Wagner, προσφέροντας «ασφάλεια χωρίς όρους» σε στρατιωτικά καθεστώτα με αντάλλαγμα πολιτική επιρροή και πρόσβαση σε φυσικούς πόρους. Το μοντέλο αυτό, όμως, συνοδεύτηκε από μαζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αποτυχία περιορισμού των τζιχαντιστικών οργανώσεων και αυξανόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια, υπονομεύοντας τη βιωσιμότητα της ρωσικής παρουσίας.
Καθώς η ρωσική επιρροή παρουσιάζει σημάδια κόπωσης, η Τουρκία εμφανίζεται έτοιμη να καλύψει το κενό. Η Άγκυρα τα τελευταία χρόνια ακολουθεί μια συστηματική πολιτική γεωστρατηγικής διείσδυσης στην Αφρική, επενδύοντας σε στρατιωτικές συμφωνίες, βάσεις εκπαίδευσης, πωλήσεις drones, συμφωνίες ασφάλειας και έντονη διπλωματική δραστηριότητα. Σε αντίθεση με τη ρωσική προσέγγιση που βασίζεται κυρίως σε παραστρατιωτικά σχήματα, η Τουρκία προβάλλει ένα μοντέλο «θεσμικής συνεργασίας», το οποίο όμως συνοδεύεται από σαφή στρατιωτική και πολιτική εξάρτηση των τοπικών κυβερνήσεων από την Άγκυρα.
Παράλληλα, η Τουρκία αξιοποιεί το αφήγημα της «μη αποικιακής δύναμης», παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως εναλλακτικό εταίρο απέναντι στη Δύση και τη Ρωσία. Αυτό το αφήγημα βρίσκει απήχηση σε χώρες με έντονη αντιγαλλική και αντιδυτική ρητορική, ωστόσο πίσω από τη ρητορική αυτή διαμορφώνεται ένα πλέγμα στρατιωτικής επιρροής που εκτείνεται από τη Σομαλία και τη Λιβύη έως τον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το δίλημμα είναι οξύ. Από τη μία πλευρά, η υποχώρηση της Ρωσίας θεωρείται ευκαιρία για αναδιάταξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής στο Σαχέλ. Από την άλλη, η ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης της τρομοκρατίας και των μεταναστευτικών πιέσεων οδηγεί αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στο να αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως «αναγκαίο εταίρο». Ωστόσο, αυτή η συνεργασία κινδυνεύει να ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο της Άγκυρας ως ρυθμιστή ασφάλειας σε περιοχές ζωτικής σημασίας για την Ευρώπη, μετατρέποντας την Τουρκία σε γεωπολιτικό διαμεσολαβητή με δυνατότητα άσκησης πίεσης, παρόμοια με αυτή που ήδη ασκεί μέσω του μεταναστευτικού στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο.
Επιπλέον, η τουρκική στρατιωτική βιομηχανία χρησιμοποιεί την Αφρική ως πεδίο δοκιμής και προβολής ισχύος, με τα τουρκικά drones να αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο σε εσωτερικές συγκρούσεις αφρικανικών κρατών. Αυτό ενισχύει όχι μόνο τα οικονομικά οφέλη της Άγκυρας, αλλά και τη δυνατότητά της να διαμορφώνει ισορροπίες ισχύος, επηρεάζοντας άμεσα την επιβίωση καθεστώτων.
Την ίδια στιγμή, η αποσάθρωση της ρωσικής στρατηγικής αφήνει πίσω της κράτη πιο αδύναμα και κοινωνίες πιο διχασμένες, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για νέες εξωτερικές παρεμβάσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, ο ανταγωνισμός δεν είναι πλέον μόνο μεταξύ Δύσης και Ρωσίας, αλλά εξελίσσεται σε πολυπολικό παιχνίδι ισχύος, όπου η Τουρκία επιχειρεί να εδραιωθεί ως αυτόνομος περιφερειακός παίκτης με παγκόσμιες φιλοδοξίες.
Καθώς το παράθυρο ευκαιρίας για μια συντονισμένη διεθνή στρατηγική στενεύει, η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη όχι μόνο με τις συνέπειες της αστάθειας στο Σαχέλ, αλλά και με μια νέα πραγματικότητα όπου κρίσιμες ζώνες ασφαλείας ελέγχονται έμμεσα από δυνάμεις με αναθεωρητικές φιλοδοξίες. Η μετάβαση από τη ρωσική επιρροή στην τουρκική διείσδυση ενδέχεται, έτσι, να μην σηματοδοτεί σταθεροποίηση, αλλά απλώς αλλαγή διαχειριστή της αστάθειας — με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη γεωπολιτική ισορροπία στην ευρύτερη περιοχή.