Η δεύτερη συνεδρίαση της Πλατφόρμας Ειρήνης των Βαλκανίων, που φιλοξενήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 23 Ιανουαρίου υπό την προεδρία του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν, ανέδειξε με σαφήνεια τη συστηματική προσπάθεια της Άγκυρας να παγιώσει ρόλο πολιτικού, διπλωματικού και στρατηγικού ρυθμιστή στον βαλκανικό χώρο.
Η παρουσία των υπουργών Εξωτερικών Αλβανίας, Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Μαυροβουνίου, Κοσόβου, Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας προσέδωσε στην πρωτοβουλία χαρακτήρα ευρείας περιφερειακής εκπροσώπησης, ενισχύοντας την εικόνα της Τουρκίας ως κεντρικού κόμβου συντονισμού.
Η επίσημη τουρκική αφήγηση εστιάζει στην «περιφερειακή ιδιοκτησία της ειρήνης» και στη συμπληρωματικότητα προς τα υφιστάμενα διεθνή σχήματα, ωστόσο η πραγματική διάσταση της πλατφόρμας υπερβαίνει τον ρόλο ενός απλού φόρουμ διαλόγου. Η Άγκυρα επιδιώκει να καλύψει το στρατηγικό κενό που αφήνει η μειωμένη αποτελεσματικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα Βαλκάνια, μετατρέποντας τη διαμεσολάβηση σε μοχλό μακροπρόθεσμης επιρροής.
Οι παρεμβάσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προς τους συμμετέχοντες υπουργούς κινήθηκαν στη γραμμή της ενότητας, της αλληλεγγύης και της αμοιβαίας κατανόησης, ωστόσο ταυτόχρονα επαναβεβαίωσαν τη φιλοδοξία της Τουρκίας να εμφανίζεται ως ο βασικός εγγυητής σταθερότητας σε μια περιοχή με έντονες ιστορικές, εθνοτικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Τα θέματα που συζητήθηκαν –ασφάλεια συνόρων, οικονομική ολοκλήρωση, ενεργειακή συνεργασία και σχέσεις με την ΕΕ– συγκροτούν ένα πεδίο μέσα από το οποίο η Άγκυρα μπορεί να μεταφράσει τη διπλωματική της παρουσία σε θεσμική και οικονομική εξάρτηση των βαλκανικών κρατών.
Η συντονισμένη επικοινωνιακή στάση των υπουργών Εξωτερικών μετά τη συνάντηση, με σχεδόν πανομοιότυπες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενίσχυσε την εικόνα συνοχής και συναίνεσης. Ταυτόχρονα, όμως, λειτούργησε ως μηχανισμός νομιμοποίησης της τουρκικής πρωτοβουλίας στη δημόσια σφαίρα, ενσωματώνοντας τις χώρες της περιοχής στο πλαίσιο της τουρκικής αφήγησης περί «ειρηνευτικής ηγεσίας».
Το γεωπολιτικό υπόβαθρο καθιστά την τουρκική κινητικότητα ιδιαίτερα κρίσιμη. Το 2025 τα Βαλκάνια δοκιμάστηκαν από αναζωπύρωση αποσχιστικών τάσεων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, έντονες εθνοτικές αντιπαραθέσεις στο Κόσοβο και πολιτική αστάθεια στη Σερβία. Η απουσία αποφασιστικής ευρωπαϊκής παρέμβασης δημιούργησε χώρο για εξωπεριφερειακούς παίκτες. Η Τουρκία εκμεταλλεύθηκε αυτή τη συγκυρία, προβάλλοντας έναν ρόλο «έντιμου διαμεσολαβητή», ενώ στην πράξη εμβάθυνε τις διμερείς της σχέσεις με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, διατηρώντας ανοικτούς διαύλους ακόμη και σε περιόδους οξυμένων εντάσεων.
Κομβικό στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής είναι η μετατροπή της διπλωματίας σε απτή επιρροή μέσω υποδομών, ενέργειας και μεταφορών. Το έργο του αυτοκινητοδρόμου Βελιγραδίου–Σαράγεβο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: παρουσιάζεται ως αναπτυξιακή και συμφιλιωτική πρωτοβουλία, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει τη γεωοικονομική παρουσία της Τουρκίας σε έναν κρίσιμο άξονα, δημιουργώντας σχέσεις εξάρτησης και πολιτικό κεφάλαιο.
Η έννοια της «περιφερειακής ιδιοκτησίας», όπως την προβάλλει η Άγκυρα, λειτουργεί έτσι ως διττό εργαλείο. Από τη μία πλευρά, υποβαθμίζει τον ρόλο εξωτερικών θεσμών όπως η ΕΕ, προβάλλοντας τα βαλκανικά κράτη ως αυτόνομους διαχειριστές της ασφάλειάς τους. Από την άλλη, επιτρέπει στην Τουρκία να παρεμβάλλεται ως απαραίτητος συνδετικός κρίκος, αποκτώντας δυσανάλογη επιρροή στη διαμόρφωση πολιτικών και προτεραιοτήτων.
Η υπόθεση της επιβολής βίζας από το Μαυροβούνιο σε Τούρκους πολίτες το 2025 ανέδειξε τα όρια αυτής της στρατηγικής, αλλά και τη βασική της αδυναμία: η τουρκική επιρροή παραμένει ευάλωτη όταν δεν εδράζεται σε βαθιές και θεσμοθετημένες διασυνδέσεις. Ακριβώς γι’ αυτό, η Πλατφόρμα Ειρήνης των Βαλκανίων αποκτά για την Άγκυρα ιδιαίτερη σημασία, όχι μόνο ως φόρουμ διαλόγου, αλλά ως μηχανισμός ενσωμάτωσης των τουρκικών συμφερόντων στις περιφερειακές δομές.
Υπό αυτό το πρίσμα, η τουρκική «ειρηνευτική» πρωτοβουλία στα Βαλκάνια συνιστά λιγότερο μια ουδέτερη προσπάθεια σταθεροποίησης και περισσότερο μια μακροπρόθεσμη στρατηγική διείσδυσης. Πρόκειται για μια μορφή ήπιας, αλλά συστηματικής επέκτασης επιρροής, όπου η διπλωματία, η οικονομία και οι υποδομές συνδυάζονται για να καταστήσουν την Τουρκία αναπόσπαστο –και αναντικατάστατο– παράγοντα στη βαλκανική εξίσωση ισχύος.