Μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ εκπροσώπων της συριακής κυβέρνησης και της λιβανέζικης Χεζμπολάχ πραγματοποιήθηκαν στην Τουρκία τον Σεπτέμβριο, με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης και τον περιορισμό των μεταξύ τους αντιπαραθέσεων.
Πρόκειται για την πρώτη γνωστή διά ζώσης συνάντηση των δύο πλευρών, οι οποίες βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ στα τέλη του 2024, σύμφωνα με έξι πηγές που επικαλείται το Reuters.
Στις συνομιλίες συμμετείχαν εκπρόσωποι της Χεζμπολάχ, αξιωματούχοι των συριακών υπηρεσιών πληροφοριών και στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών της Συρίας. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε έπειτα από πρωτοβουλία των τουρκικών υπηρεσιών ασφαλείας και πληροφοριών, οι οποίες επιδίωξαν να διευκολύνουν την προσέγγιση των δύο πλευρών.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι σχέσεις Δαμασκού και Χεζμπολάχ έχουν επιδεινωθεί μετά την πτώση του Άσαντ. Η οργάνωση είχε στηρίξει στρατιωτικά την προηγούμενη συριακή κυβέρνηση κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, ενώ η νέα ηγεσία της χώρας την κατηγορεί ότι χρησιμοποιεί το συριακό έδαφος για τη διακίνηση όπλων.
Στο επίκεντρο η ασφάλεια και η διακίνηση όπλων
Σύμφωνα με τις πηγές του Reuters, οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στα ζητήματα ασφαλείας και στις δραστηριότητες που προκαλούν τριβές μεταξύ των δύο πλευρών. Οι συμμετέχοντες φέρεται να κατέγραψαν πρόοδο, ενώ Σύρος αξιωματούχος ανέφερε ότι υπήρξε κοινή διαπίστωση πως οι δύο πλευρές δεν αντιμετωπίζουν η μία την άλλη ως εχθρό.
Η συριακή πλευρά διαβεβαίωσε, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ότι δεν σχεδιάζει στρατιωτική επέμβαση στον Λίβανο με στόχο τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Από την πλευρά της, η Δαμασκός ζήτησε από την οργάνωση να συμβάλει στον τερματισμό της διασυνοριακής διακίνησης όπλων και στην εξάρθρωση των εναπομεινάντων πυρήνων της στη νότια Συρία.
Ωστόσο, οι εκπρόσωποι της Χεζμπολάχ δεν έδωσαν σαφή απάντηση στα συγκεκριμένα αιτήματα, σύμφωνα με Σύρο αξιωματούχο. Δεσμεύτηκαν, πάντως, ότι δεν θα παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις της Συρίας.
Οι επαφές πραγματοποιήθηκαν σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο περιβάλλον, καθώς η συριακή κυβέρνηση ανακοίνωσε στις 29 Σεπτεμβρίου τη σύλληψη πυρήνα που, σύμφωνα με τις δικές της ανακοινώσεις, συνδεόταν με τη Χεζμπολάχ και προετοίμαζε την εκτόξευση ρουκετών στη νότια Συρία.
Η οργάνωση απέρριψε την επόμενη ημέρα τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι δεν διατηρεί παρουσία στη συριακή επικράτεια και δεν αναπτύσσει εκεί στρατιωτική ή άλλη δραστηριότητα ασφαλείας.
Παρά τη θετική αποτίμηση των συνομιλιών από ορισμένες πηγές, δεν επιτεύχθηκε οριστική συμφωνία ούτε προγραμματίστηκε δημόσια ανακοίνωση. Οι επαφές μέσω της Τουρκίας φέρεται να είχαν ξεκινήσει περίπου δύο μήνες νωρίτερα.
Η Άγκυρα επιδιώκει ρόλο διαμεσολαβητή
Η τουρκική πρωτοβουλία εντάσσεται στις προσπάθειες της Άγκυρας να ενισχύσει την επιρροή της στη μεταπολεμική Συρία και να αναδειχθεί σε βασικό παράγοντα για τη σταθεροποίηση της χώρας. Σύμφωνα με τρεις από τις πηγές που επικαλείται το Reuters, η Τουρκία άσκησε πιέσεις για τη διεξαγωγή της συνάντησης, επιδιώκοντας να συμμετέχει ενεργά στις περιφερειακές προσπάθειες αποκλιμάκωσης.
Τόσο η συριακή κυβέρνηση όσο και η Χεζμπολάχ είχαν προηγουμένως εκφράσει δημόσια την προθυμία τους να εξετάσουν το ενδεχόμενο απευθείας επαφών. Τον Ιούλιο, ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασάντ αλ Σαϊμπάνι είχε δηλώσει ότι η Δαμασκός ήταν ανοιχτή σε συνάντηση με την οργάνωση, ενώ τον Αύγουστο ο ηγέτης της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κάσεμ, είχε αναφέρει ότι δεν υπήρχε αντίρρηση για συνομιλίες με τη συριακή ηγεσία.
Η Τουρκία, στενός σύμμαχος του Σύρου προέδρου Αχμέντ αλ Σάρα, επιδιώκει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στις πολιτικές και διπλωματικές διεργασίες που αφορούν το μέλλον της Συρίας, αξιοποιώντας παράλληλα τις σχέσεις της με τη νέα ηγεσία της Δαμασκού.
Η Τεχεράνη εκτός των συνομιλιών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απουσία του Ιράν από τις διαπραγματεύσεις, καθώς αποτελεί τον βασικό υποστηρικτή της Χεζμπολάχ. Σύμφωνα με λιβανέζικη πηγή ασφαλείας που γνωρίζει τις λεπτομέρειες της συνάντησης, η οργάνωση συμμετείχε στις επαφές με τη γνώση της Τεχεράνης.
Ωστόσο, το Ιράν φέρεται να δυσαρεστήθηκε επειδή δεν συμμετείχε άμεσα στη διαδικασία, αλλά και λόγω της στάσης της νέας συριακής ηγεσίας απέναντι στην προοπτική αποκατάστασης των σχέσεων με την Τεχεράνη.
Κατά την ίδια πηγή, η δυσαρέσκεια του Ιράν αποτέλεσε έναν από τους λόγους για τους οποίους δεν προχώρησε η διαδικασία σε τελική συμφωνία. Η μόνιμη αντιπροσωπεία του Ιράν στη Γενεύη δεν είχε σχολιάσει τις σχετικές πληροφορίες μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ.
Παρά την πρόοδο που φέρεται να σημειώθηκε, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, κυρίως ως προς τη διακίνηση όπλων, την παρουσία ένοπλων πυρήνων στη Συρία και τις εγγυήσεις μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των δύο χωρών.