Η Τουρκία διευρύνει μεθοδικά την παρουσία της στο Αφγανιστάν, εφαρμόζοντας ένα γνώριμο μοντέλο επεκτατισμού που συνδυάζει διπλωματική διείσδυση, εργαλειοποίηση ταυτοτήτων και καλοσχεδιασμένη ήπια ισχύ. Μακριά από τη δημόσια προσοχή, η Άγκυρα δεν περιορίζεται στη διαχείριση της τρέχουσας αστάθειας, αλλά επενδύει στρατηγικά στη «μετά την κρίση» εποχή, επιδιώκοντας να αναδειχθεί σε ρυθμιστή του πολιτικού μέλλοντος της χώρας.
Κομβικό στοιχείο αυτής της τακτικής είναι η λεγόμενη National Unity Platform, μια πρωτοβουλία που στήθηκε με τουρκική διαμεσολάβηση και έφερε στο ίδιο τραπέζι εξόριστες αφγανικές πολιτικές φιγούρες. Παρά τις βαθιές αντιθέσεις τους, η ίδια η ύπαρξη διαλόγου υπό τουρκική αιγίδα επιτρέπει στην Άγκυρα να αυτοπροβάλλεται ως αναγκαίος μεσολαβητής σε κάθε μελλοντική πολιτική εξίσωση, αποκτώντας λόγο δυσανάλογο της επίσημης παρουσίας της.
Θρησκεία και πολιτισμός ως εργαλεία επιρροής
Παράλληλα, η Τουρκία εξάγει ένα προσεκτικά δομημένο αφήγημα «μετριοπαθούς Ισλάμ», αντλώντας συμβολικά από την οθωμανική κληρονομιά, σε μια προσπάθεια να ανταγωνιστεί ιδεολογικά τόσο τους Ταλιμπάν όσο και άλλους περιφερειακούς παίκτες. Μέσω της Diyanet και προγραμμάτων υποτροφιών, επενδύει στη διαμόρφωση μιας νέας αφγανικής ελίτ με σαφή φιλοτουρκικό προσανατολισμό, μετατρέποντας την εκπαίδευση και τη θρησκεία σε μακροπρόθεσμα μέσα πολιτικού ελέγχου.
Την ίδια στιγμή, τουρκικές ΜΚΟ και κρατικοί οργανισμοί, όπως η TİKA, αναπτύσσονται σε νευραλγικούς τομείς – υγεία, παιδεία, υποδομές – καλύπτοντας το κενό που αφήνει η αποχώρηση της Δύσης. Η ανθρωπιστική δράση λειτουργεί ως μοχλός νομιμοποίησης και ως προγεφύρωμα επιρροής, ιδίως σε περιοχές όπου άλλες δυνάμεις δυσκολεύονται να δραστηριοποιηθούν.
Παρασκηνιακή ασφάλεια και δίκτυα πληροφοριών
Στο επίπεδο της ασφάλειας, η Άγκυρα διατηρεί χαμηλόφωνες αλλά ουσιαστικές επαφές με εσωτερικούς παίκτες, κυρίως μεταξύ τουρκογενών κοινοτήτων. Η ανάληψη του υπουργείου Εξωτερικών από πρόσωπο με βαρύ παρελθόν στις μυστικές υπηρεσίες ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η τουρκική πολιτική στο Αφγανιστάν δεν περιορίζεται στη διπλωματία, αλλά στηρίζεται σε πυκνά δίκτυα πληροφοριών και παρασκηνιακές συνεννοήσεις – τόσο με τους Ταλιμπάν όσο και με την αντιπολίτευση.
Ο «τρίτος δρόμος» ως άλλοθι επέκτασης
Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως «τρίτη λύση» ανάμεσα στη δυτική αποχώρηση και στον ανταγωνισμό δυνάμεων όπως το Ιράν και η Κίνα. Ως μουσουλμανική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, χωρίς αποικιοκρατικό παρελθόν στο Αφγανιστάν, διεκδικεί ρόλο έντιμου διαμεσολαβητή. Στην πράξη, όμως, πρόκειται για μια ακόμη εκδοχή της γνωστής στρατηγικής της Άγκυρας: διείσδυση με ήπιους όρους σήμερα, πολιτική επιρροή και γεωστρατηγικά ανταλλάγματα αύριο.
Παντουρκικό όραμα σε βάθος χρόνου
Στον πυρήνα της στρατηγικής βρίσκεται η αξιοποίηση των τουρκογενών μειονοτήτων – Ουζμπέκων και Τουρκμένων – ως φυσικών φορέων επιρροής. Ο τελικός στόχος δεν κρύβεται: η ένταξη του Αφγανιστάν, ή τμημάτων του, σε έναν ευρύτερο «τουρκικό κόσμο» που εκτείνεται από την Κεντρική έως τη Νότια Ασία, στο πλαίσιο ενός ανανεωμένου παντουρκικού σχεδιασμού.
Συμπερασματικά, η Τουρκία δεν περιορίζεται στον ρόλο του παρατηρητή. Χτίζει μεθοδικά ένα πλέγμα επιρροής, επενδύοντας στην επόμενη μέρα του Αφγανιστάν. Όταν καταλαγιάσει η σκόνη της σύγκρουσης, η Άγκυρα φιλοδοξεί να εμφανιστεί όχι ως δύναμη επιβολής, αλλά ως «αναπόφευκτος» παίκτης – μια στρατηγική που, πίσω από τη ρητορική της ενότητας, αποκαλύπτει τον πυρήνα του σύγχρονου τουρκικού επεκτατισμού.