Η απόφαση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου να πλήξουν το Ιράν ανοίγει νέο κύκλο αβεβαιότητας για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, θέτοντας σε κίνδυνο κρίσιμο τμήμα του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου, όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του πρακτορείου Bloomberg.
Το Ιράν παράγει περισσότερα από 3 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 3% της παγκόσμιας παραγωγής, γεγονός που το καθιστά τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό στον OPEC. Η σημασία του, ωστόσο, υπερβαίνει το μερίδιο παραγωγής, εξαιτίας της γεωστρατηγικής του θέσης.
Η χώρα βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του Στενού του Ορμούζ, της θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, συμπεριλαμβανομένων ποσοτήτων από τη Σαουδική Αραβία και το Ιράκ. Μετά τις περιφερειακές επιθέσεις που εκδηλώθηκαν το Σάββατο, η ναυτιλιακή κίνηση μειώθηκε αισθητά, αν και ορισμένα δεξαμενόπλοια συνέχισαν να διέρχονται.
Περιφερειακοί κίνδυνοι
Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι διαθέτει τη δυνατότητα να κλείσει το Στενό του Ορμούζ, ένα σενάριο που θα προκαλούσε σοβαρό σοκ στις διεθνείς αγορές. Μέχρι σήμερα, πάντως, ένα πλήρες κλείσιμο δεν έχει υλοποιηθεί.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι δεν θα επιτραπεί η διέλευση πλοίων από το στενό, εντείνοντας την ανησυχία για μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Από το Ορμούζ διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού και διυλισμένων καυσίμων του Περσικού Κόλπου, καθώς και το υγροποιημένο φυσικό αέριο του Κατάρ, το οποίο ζήτησε από πλοιοκτήτες να διακόψουν προσωρινά τη ναυσιπλοΐα.
Εναλλακτικές διαδρομές
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν ορισμένες δυνατότητες παράκαμψης του Ορμούζ μέσω αγωγών. Ο σαουδαραβικός αγωγός East-West Pipeline, μήκους 746 μιλίων, καταλήγει στην Ερυθρά Θάλασσα και μπορεί να μεταφέρει έως 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Τα ΗΑΕ αξιοποιούν τον αγωγό Habshan-Fujairah, δυναμικότητας 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως, που καταλήγει στον Κόλπο του Ομάν.
Το Ιράκ διαθέτει αγωγό μέσω Τουρκίας προς τη Μεσόγειο, ο οποίος όμως εξυπηρετεί μόνο τα βόρεια κοιτάσματα. Το μεγαλύτερο μέρος των ιρακινών εξαγωγών πραγματοποιείται από τη Μπάσρα και διέρχεται υποχρεωτικά από το Στενό του Ορμούζ. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν διαθέτουν εναλλακτικές χερσαίες οδούς.
Ακόμη και με τις υφιστάμενες παρακάμψεις, ένα ενδεχόμενο κλείσιμο του στενού θα προκαλούσε σοβαρή διαταραχή στις ροές και σημαντική άνοδο των τιμών. Ήδη, η Σαουδική Αραβία και άλλοι παραγωγοί αύξησαν τις εξαγωγές τους το προηγούμενο διάστημα, εν μέσω εντεινόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.
Παράλληλα, βασικά μέλη του OPEC+, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας, συμφώνησαν να επαναλάβουν την αύξηση της παραγωγής τον επόμενο μήνα, προσθέτοντας 206.000 βαρέλια ημερησίως.
Στόχοι και θαλάσσιες επιθέσεις
Ενδείξεις κλιμάκωσης καταγράφηκαν την Κυριακή, με πλήγματα σε κτίρια στο Τελ Αβίβ και αναχαιτίσεις ιρανικών πυραύλων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Μπαχρέιν. Παράλληλα, αναφέρθηκαν επιθέσεις κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο του Ντουμπάι.
Στη θάλασσα, σημειώθηκε επίθεση σε μικρό πετρελαιοφόρο ανοικτά των ακτών του Ομάν. Το πλήρωμα εκκενώθηκε, ενώ τέσσερα άτομα τραυματίστηκαν. Δεν έχει αποσαφηνιστεί η ταυτότητα των δραστών.
Το προηγούμενο της επίθεσης του 2019 στην εγκατάσταση Abqaiq της Σαουδικής Αραβίας, που επηρέασε περίπου το 7% της παγκόσμιας προσφοράς, παραμένει σημείο αναφοράς για τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Αναλυτές εκτιμούν ότι ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Ορμούζ είναι δύσκολο να διατηρηθεί, θεωρώντας πιθανότερες ενέργειες περιορισμένης έντασης, όπως παρεμβολές στη ναυσιπλοΐα ή τοποθέτηση θαλάσσιων ναρκών.
Η παραγωγή και οι υποδομές του Ιράν
Η ιρανική παραγωγή έχει ανακάμψει στα 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, παρά τις κυρώσεις, με μεγάλο μέρος των εξαγωγών να κατευθύνεται προς την Κίνα. Τα σημαντικότερα κοιτάσματα βρίσκονται στην επαρχία Χουζεστάν, ενώ ο κύριος εξαγωγικός κόμβος είναι το νησί Kharg στον βόρειο Περσικό Κόλπο.
Ο τερματικός σταθμός του Kharg διαχειρίζεται εξαγωγές άνω των 2 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως και διαθέτει εκτεταμένες υποδομές φόρτωσης και αποθήκευσης. Πιθανό πλήγμα στις εγκαταστάσεις αυτές θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για την ιρανική οικονομία.
Στον τομέα του φυσικού αερίου, οι βασικές εγκαταστάσεις βρίσκονται στο Assaluyeh και στο Bandar Abbas, καλύπτοντας κυρίως εγχώριες ανάγκες και εξαγωγές συμπυκνωμάτων.
Αντιδράσεις της αγοράς
Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου, το Brent ξεπέρασε τα 80 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη άνοδο τριετίας, πριν υποχωρήσει όταν διαπιστώθηκε ότι οι βασικές ενεργειακές υποδομές δεν είχαν πληγεί.
Παρά τις ανησυχίες για υπερπροσφορά, οι τιμές έχουν αυξηθεί φέτος κατά 19%, εν μέρει λόγω του γεωπολιτικού ρίσκου. Με τις αγορές κλειστές το Σαββατοκύριακο, οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν άνοδο του αμερικανικού αργού West Texas Intermediate στα 75,33 δολάρια, ενώ οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Brent ενδέχεται να κινηθεί βραχυπρόθεσμα προς τα 80 δολάρια, εφόσον η κλιμάκωση συνεχιστεί.
Η εξέλιξη της σύγκρουσης και η τύχη των βασικών ενεργειακών υποδομών θα καθορίσουν εάν η παρούσα ένταση θα μετατραπεί σε μακροχρόνια ενεργειακή κρίση ή θα περιοριστεί σε βραχυπρόθεσμη αναταραχή των αγορών.