Μια σύντομη αναφορά του Ντόναλντ Τραμπ στις αρχές του 2026 ήταν αρκετή για να αναζωπυρώσει μια παλιά, αλλά ιδιαίτερα φορτισμένη συζήτηση στην Ευρώπη. Σε εκδήλωση με προεκλογικό χαρακτήρα, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ επανέφερε στο προσκήνιο τη στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας για την αμερικανική ασφάλεια, υποστηρίζοντας ότι θα ήταν σοβαρό λάθος να αγνοηθεί η αξία της. Η δήλωση, αν και σύντομη, ανέσυρε μνήμες αμηχανίας και ανέδειξε εκ νέου ζητήματα ισχύος, κλιματικής αλλαγής και ελέγχου του μέλλοντος της Αρκτικής.
Η Γροιλανδία, αν και γεωγραφικά απομακρυσμένη, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη στρατηγική βαρύτητα. Η κλιματική αλλαγή μεταμορφώνει ραγδαία την Αρκτική: οι πάγοι υποχωρούν, θαλάσσιοι διάδρομοι που άλλοτε ήταν κλειστοί όλο τον χρόνο ανοίγουν, ενώ σύμφωνα με τη NASA η έκταση των αρκτικών πάγων έχει μειωθεί κατά περίπου 40% από το 1979. Περιοχές που μέχρι πρόσφατα ήταν παγωμένες μετατρέπονται σε πεδία γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Η επαναφορά του ενδιαφέροντος του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν θεωρείται τυχαία. Αντανακλά μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλες δυνάμεις αντιλαμβάνονται την Αρκτική. Η αμερικανική βάση , κρίσιμος κόμβος συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και διαστημικής επιτήρησης, υπογραμμίζει τη σημασία της περιοχής σε μια εποχή υπερηχητικών όπλων και προηγμένων τεχνολογιών.
Στην Ευρώπη, οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν ανησυχία. Η Γροιλανδία ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας, ωστόσο η Κοπεγχάγη δεν διαθέτει τις στρατιωτικές δυνατότητες να υπερασπιστεί την περιοχή σε συνθήκες έντασης χωρίς εξωτερική βοήθεια. Παρά τη ρητορική περί στρατηγικής αυτονομίας, η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ για την ασφάλεια στην Αρκτική, γεγονός που αποκαλύπτει τα όρια της ευρωπαϊκής ισχύος.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσία ενισχύει την παρουσία της, αναβαθμίζοντας τον στόλο παγοθραυστικών, επαναλειτουργώντας βάσεις της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και αναπτύσσοντας αντιαεροπορικά συστήματα, ενώ ελέγχει περίπου το μισό της αρκτικής ακτογραμμής. Παράλληλα, η Κίνα αυτοχαρακτηρίζεται «σχεδόν αρκτική χώρα», επενδύοντας σε λιμάνια, έρευνα και αλυσίδες σπάνιων γαιών, ενισχύοντας τόσο τις τεχνολογικές της φιλοδοξίες όσο και τη συνεργασία της με τη Μόσχα.
Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί ως επιταχυντής. Το λιώσιμο των πάγων δεν οδηγεί αυτομάτως σε συνεργασία· διευκολύνει την πρόσβαση και η πρόσβαση προσελκύει ισχύ. Νέες ναυτιλιακές διαδρομές μπορούν να μειώσουν τον χρόνο μεταφοράς μεταξύ Ασίας και Ευρώπης έως και 40%, ενώ τα κοιτάσματα σπάνιων γαιών κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας καθίστανται πλέον οικονομικά εκμεταλλεύσιμα, τροφοδοτώντας την πράσινη μετάβαση αλλά και τη στρατιωτική τεχνολογία.
Η Ευρώπη, που παραδοσιακά αντιμετώπιζε την κλιματική αλλαγή ως ζήτημα θεσμών και κανονισμών, βλέπει πλέον το πλαίσιο συνεργασίας στην Αρκτική να αποδυναμώνεται, ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η ασφάλεια επανέρχεται στο προσκήνιο, διαβρώνοντας την αντίληψη της Αρκτικής ως ζώνης χαμηλής έντασης.
Οι δηλώσεις Τραμπ το 2026 ενόχλησαν επειδή αποκάλυψαν με ωμό τρόπο αυτή τη μετάβαση: μίλησε με όρους συμφερόντων και ισχύος, όχι πολυμερούς διακυβέρνησης. Ο φόβος στην Ευρώπη δεν αφορά μόνο τη σημασία της Γροιλανδίας για τις ΗΠΑ, αλλά και το ενδεχόμενο η ίδια να μείνει εκτός των κρίσιμων αποφάσεων για το μέλλον της Αρκτικής.
Το σκηνικό αυτό τροφοδοτεί ανησυχίες για έναν νέο, άτυπο «Ψυχρό Πόλεμο» στον Βορρά, με κινητήριες δυνάμεις την τεχνολογία, τους πόρους και το κλίμα, όχι την ιδεολογία. Οι στρατιωτικές ασκήσεις αυξάνονται, η Ρωσία και το ΝΑΤΟ ενισχύουν την παρουσία τους και ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών μεγαλώνει.
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η Ευρώπη καλείται να επιλέξει: είτε να συνεχίσει να αντιμετωπίζει την Αρκτική ως δευτερεύον ζήτημα, είτε να επενδύσει σοβαρά στην κλιματική ασφάλεια, τις υποδομές, την επιτήρηση και τη διπλωματία της περιοχής. Η Γροιλανδία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης, συμβολίζοντας έναν κόσμο όπου οι θεσμοί δυσκολεύονται να συμβαδίσουν με τις ραγδαίες αλλαγές. Οι πάγοι λιώνουν, το στρατηγικό παράθυρο ανοίγει και η Αρκτική παύει να είναι περιφέρεια σε έναν κόσμο που αλλάζει.