Η Ιαπωνία επιταχύνει τα σχέδια για τη δημιουργία μιας νέας υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών, καθώς το Τόκιο επιχειρεί να ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες συλλογής πληροφοριών εκτός των συνόρων του, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για την Κίνα και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες ασφαλείας στην Ανατολική Ασία.
Η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι έχει χαρακτηρίσει «εξαιρετικά επείγουσα» την ενίσχυση των δυνατοτήτων συλλογής και ανάλυσης πληροφοριών. Στις 28 Σεπτεμβρίου, η Τακαΐτσι προήδρευσε της πρώτης συνεδρίασης 17μελούς επιτροπής ειδικών, η οποία έχει αναλάβει να διαμορφώσει τη νέα εθνική στρατηγική πληροφοριών της χώρας.
Η διαδικασία αποτελεί το επόμενο στάδιο μιας ευρύτερης αναδιοργάνωσης. Η Ιαπωνία έχει ήδη δημιουργήσει φέτος Εθνικό Συμβούλιο Πληροφοριών και Εθνικό Γραφείο Πληροφοριών (National Intelligence Bureau), με στόχο τον καλύτερο συντονισμό των πληροφοριών που συγκεντρώνουν οι διαφορετικές κρατικές υπηρεσίες.
Η νέα υπηρεσία που εξετάζεται θα έχει διαφορετική αποστολή: τη συστηματική συλλογή πληροφοριών στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένης της αξιοποίησης ανθρώπινων πηγών.
Από τον κατακερματισμό σε ένα ενιαίο σύστημα
Για δεκαετίες, το ιαπωνικό σύστημα πληροφοριών παρέμενε κατακερματισμένο, με την αστυνομία, το υπουργείο Άμυνας, το υπουργείο Εξωτερικών και άλλες κρατικές υπηρεσίες να συγκεντρώνουν πληροφορίες μέσω διαφορετικών μηχανισμών.
Σύμφωνα με Ιάπωνες ειδικούς, ένα από τα βασικά προβλήματα ήταν ότι οι πληροφορίες αυτές δεν συνδυάζονταν πάντοτε με τρόπο που να παρέχει στην κυβέρνηση ενιαία και ολοκληρωμένη εικόνα των απειλών.
Η μεταρρύθμιση που εγκρίθηκε από το ιαπωνικό κοινοβούλιο τον Μάιο δημιούργησε τη νέα αρχιτεκτονική συντονισμού. Η ίδια η Τακαΐτσι είχε χαρακτηρίσει τότε τη νομοθεσία «πρώτο βήμα», αφήνοντας ανοιχτό τον δρόμο για περαιτέρω αλλαγές, μεταξύ των οποίων και τη δημιουργία υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών.
Το National Intelligence Bureau, η πινακίδα του οποίου αποκαλύφθηκε επίσημα στις 31 Ιουλίου, έχει αναλάβει τη συγκέντρωση και αξιολόγηση πληροφοριών από τις υφιστάμενες υπηρεσίες.
Η υπό εξέταση υπηρεσία θα προχωρά ένα βήμα παραπέρα, αποκτώντας τη δυνατότητα οργανωμένης συλλογής πληροφοριών εκτός Ιαπωνίας.
Στο επίκεντρο Κίνα, Βόρεια Κορέα και Ρωσία
Η Τακαΐτσι έχει αναφερθεί επανειλημμένα στη στρατιωτική ενίσχυση της Κίνας και της Βόρειας Κορέας, καθώς και στη στενότερη συνεργασία Κίνας-Ρωσίας και Ρωσίας-Βόρειας Κορέας.
Κατά την πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής ειδικών, η πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης στις ανησυχίες για την απόκτηση προηγμένης τεχνολογίας από ξένες υπηρεσίες πληροφοριών, τις κυβερνοεπιθέσεις σε κρατικές και ιδιωτικές υποδομές και τις εκστρατείες παραπληροφόρησης που, όπως υποστήριξε, μπορούν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη.
Ιδιαίτερο βάρος στον ιαπωνικό σχεδιασμό έχει η Κίνα. Η γεωγραφική εγγύτητα, η αντιπαράθεση γύρω από την Ταϊβάν, οι κινεζικές στρατιωτικές δραστηριότητες και ο ανταγωνισμός στον τομέα των προηγμένων τεχνολογιών έχουν οδηγήσει το Τόκιο σε σταδιακή αναθεώρηση της μέχρι σήμερα προσέγγισής του.
Η Ιαπωνία επενδύει στο HUMINT
Βασικό κενό που επιχειρεί να καλύψει το νέο σχέδιο είναι η συλλογή πληροφοριών από ανθρώπινες πηγές στο εξωτερικό, γνωστή ως HUMINT.
Η Ιαπωνία διαθέτει ήδη σημαντικές δυνατότητες τεχνικής συλλογής πληροφοριών, ωστόσο η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι οι δορυφόροι, οι ηλεκτρονικές υποκλοπές και τα υπόλοιπα τεχνικά μέσα δεν μπορούν να δώσουν απαντήσεις σε κάθε ζήτημα.
Η κατανόηση, για παράδειγμα, των προθέσεων μιας ξένης κυβέρνησης ή η απόκτηση πληροφοριών που δεν μεταδίδονται ηλεκτρονικά απαιτούν ανθρώπινες πηγές και δίκτυα στο εξωτερικό.
Ιάπωνες ειδικοί που συμμετέχουν στη διαδικασία έχουν παρομοιάσει το υπό εξέταση μοντέλο με εκείνο της CIA στις ΗΠΑ ή της MI6 στη Βρετανία. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που εξετάζεται, η νέα υπηρεσία θα μπορούσε να δημιουργηθεί έως το οικονομικό έτος 2027 ή 2028.
Στόχος και στενότερη συνεργασία με τους «Five Eyes»
Η αναδιοργάνωση των ιαπωνικών υπηρεσιών πληροφοριών συνδέεται και με τις σχέσεις του Τόκιο με τους δυτικούς συμμάχους του.
Η Ιαπωνία επιδιώκει εδώ και χρόνια στενότερη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών με τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Αυστραλία. Η ενίσχυση των δικών της δυνατοτήτων θα μπορούσε να διευκολύνει περαιτέρω τη συνεργασία με το δίκτυο «Five Eyes», στο οποίο συμμετέχουν οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Νέα Ζηλανδία.
Παράλληλα, το Τόκιο αυξάνει τις αμυντικές του δυνατότητες και αναθεωρεί βασικά στρατηγικά κείμενα ασφαλείας. Η κυβέρνηση Τακαΐτσι παρουσιάζει τις αλλαγές ως απάντηση σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιφερειακό περιβάλλον.
Αντιδρά η Κίνα
Το Πεκίνο αντιμετωπίζει με καχυποψία τη μεταρρύθμιση του ιαπωνικού συστήματος πληροφοριών.
Μετά τη δημιουργία του National Intelligence Bureau, η εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Μάο Νινγκ χαρακτήρισε την εξέλιξη «αρνητική κίνηση» στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική ασφαλείας της Ιαπωνίας.
Η κινεζική πλευρά συνδέει την ενίσχυση των αμυντικών και πληροφοριακών δυνατοτήτων της Ιαπωνίας με αυτό που χαρακτηρίζει «επαναστρατιωτικοποίηση» της χώρας.
Το Τόκιο, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι οι αλλαγές είναι αναγκαίες για την προστασία της εθνικής ασφάλειας της Ιαπωνίας σε ένα περιφερειακό περιβάλλον που θεωρεί ολοένα πιο επικίνδυνο.
Η σχεδιαζόμενη υπηρεσία σηματοδοτεί έτσι μια βαθύτερη μεταβολή στην ιαπωνική πολιτική ασφαλείας: από τη μακροχρόνια εξάρτηση σε σημαντικό βαθμό από τις πληροφορίες των συμμάχων της, το Τόκιο επιδιώκει πλέον να αναπτύξει ισχυρότερη αυτόνομη δυνατότητα συλλογής πληροφοριών για τις προθέσεις και τις δυνατότητες άλλων κρατών.