Ο παγετώνας της Γροιλανδίας —ο δεύτερος μεγαλύτερος χερσαίος παγετώνας στον κόσμο μετά την Ανταρκτική, με καθοριστικό ρόλο στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία του Βόρειου Ατλαντικού και κατ' επέκταση της Ευρώπης— συμπλήρωσε φέτος τρεις δεκαετίες αδιάλειπτης μείωσης της μάζας του.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, από τον Σεπτέμβριο του 2025 έως τον Αύγουστο του 2026 έχασε περίπου 135 δισεκατομμύρια τόνους πάγου περισσότερους από όσους αναπλήρωσε, παρότι η καλοκαιρινή περίοδος χαρακτηρίστηκε σχετικά ήπια όσον αφορά το λιώσιμο.
Με έκταση που αγγίζει τα 1,7 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα και πάχος το οποίο σε ορισμένα σημεία ξεπερνά τα τρία χιλιόμετρα, ο παγετώνας της Γροιλανδίας συγκεντρώνει τεράστιους όγκους νερού — τόσους, ώστε η πλήρης τήξη του θα προκαλούσε άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περίπου επτά μέτρα.
Κανονικά, ο παγετώνας ακολουθεί έναν ετήσιο κύκλο συσσώρευσης χιονιού τον χειμώνα και τήξης το καλοκαίρι, ενώ παράλληλα χάνει μάζα μέσω της αποκόλλησης παγόβουνων και της επαφής των άκρων του με θερμότερα θαλάσσια ρεύματα.
Απρόσμενες καιρικές συνθήκες και αποκόλληση γιγάντιου παγόβουνου
Η φετινή χρονιά παρουσίασε ιδιαίτερο μετεωρολογικό ενδιαφέρον, καθώς οι συνθήκες δεν ήταν τόσο ευνοϊκές για εκτεταμένο επιφανειακό λιώσιμο όσο σε προηγούμενα έτη. Ο χειμώνας και η πρώιμη άνοιξη του 2025–2026 υπήρξαν ασυνήθιστα ξηρά στη νότια Γροιλανδία, αφήνοντας έλλειμμα χιονιού περίπου 40 δισεκατομμυρίων τόνων σε σχέση με τα κανονικά επίπεδα.
Αν και οι ξηροί χειμώνες συχνά προϊδεάζουν για εντονότερη τήξη αργότερα, ακολούθησε μια συγκριτικά δροσερή αρχή καλοκαιριού με χιονοπτώσεις και νεφοκάλυψη, μεταθέτοντας την έναρξη της περιόδου τήξης (όταν τουλάχιστον το 5% της επιφάνειας λιώνει για τρεις συνεχόμενες ημέρες) στις 5 Ιουνίου — εννέα ημέρες αργότερα από τον μέσο όρο της περιόδου 1981–2010.
Από τα τέλη Ιουνίου ο καιρός θερμάνθηκε και έγινε πιο ηλιόλουστος, με την τήξη τις πρώτες είκοσι ημέρες του Ιουλίου να ξεπερνά τον μέσο όρο των ετών 1981–2020 και να κορυφώνεται στις 22 Ιουλίου, καλύπτοντας το 74,9% της επιφάνειας του παγετώνα (έναντι άνω του 81,2% την προηγούμενη χρονιά).
Ωστόσο, το φρέσκο χιόνι που έπεσε τον Ιούνιο λειτούργησε ως ένα βαθμό προστατευτικά, περιορίζοντας την καλοκαιρινή τήξη και την απορροή νερού. Παρ' όλα αυτά, το ισοζύγιο παρέμεινε σαφώς αρνητικό, με ορισμένες μετρήσεις που συνδυάζουν μετεωρολογικούς σταθμούς, δορυφόρους και μοντέλα να ανεβάζουν τη φετινή απώλεια ακόμη υψηλότερα, στους περίπου 173 δισεκατομμύρια τόνους.
Το πιο εντυπωσιακό συμβάν καταγράφηκε στις αρχές Αυγούστου στα βορειοδυτικά, όταν αποκολλήθηκε από τον παγετώνα Πέτερμαν ένα παγόβουνο άνω των 76 τετραγωνικών χιλιομέτρων και πάχους περίπου 150 μέτρων — η μεγαλύτερη αποκόλληση στην περιοχή από το 2012 και η σημαντικότερη σε παγετώνα της Αρκτικής από το 2020.
Αν και η αποκόλληση πλωτού πάγου δεν ανεβάζει άμεσα τη στάθμη των ωκεανών, οι παγετώνες που καταλήγουν στη θάλασσα συγκρατούν τη ροή πάγου από το εσωτερικό, επομένως η υποχώρησή τους μπορεί να επιταχύνει τις μελλοντικές απώλειες. Μάλιστα, τις τελευταίες δεκαετίες, η ροή προς τον ωκεανό και η αποκόλληση ευθύνονται για περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής απώλειας πάγου στη Γροιλανδία.
Παγκόσμιες επιπτώσεις, ωκεάνια ρεύματα και κίνδυνος σημείου καμπής
Οι συνέπειες από τη συρρίκνωση του παγετώνα της Γροιλανδίας είναι ήδη ορατές σε παγκόσμιο επίπεδο. Δορυφορικά στοιχεία δείχνουν ότι μεταξύ 1979 και 2023 η Γροιλανδία και η Ανταρκτική έχασαν μαζί πάνω από 11 τρισεκατομμύρια τόνους πάγου, συμβάλλοντας στην άνοδο της μέσης παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 32 χιλιοστά (19 χιλιοστά η Γροιλανδία και 13 η Ανταρκτική).
Μαζί με τη θερμική διαστολή των θερμότερων υδάτων, η τήξη των μεγάλων παγετώνων αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο της ανόδου της στάθμης, αυξάνοντας τον κίνδυνο παράκτιων πλημμυρών σε συνδυασμό με καταιγίδες και παλίρροιες, όπως έχει ήδη φανεί σε περιοχές όπως η Καλιφόρνια και η Φλόριντα.
Παράλληλα, η αυξημένη εισροή γλυκού νερού στον Βόρειο Ατλαντικό μεταβάλλει την πυκνότητα του θαλασσινού νερού και επηρεάζει την κυκλοφορία των ωκεανών, συμπεριλαμβανομένης της Ατλαντικής Μεσημβρινής Κυκλοφορίας που μεταφέρει θερμότητα προς την Ευρώπη, με τους επιστήμονες να ερευνούν εντατικά το ενδεχόμενο αποδυνάμωσης ή ακόμη και κατάρρευσης του Ρεύματος του Κόλπου.
Σύμφωνα με τα κλιματικά μοντέλα, η περαιτέρω άνοδος της θερμοκρασίας θα εντείνει τις καλοκαιρινές απώλειες — και παρότι μια θερμότερη ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατεί περισσότερους υδρατμούς και να φέρνει κατά τόπους περισσότερο χιόνι, αυτό δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την απώλεια μάζας. Μέχρι το τέλος του αιώνα η Γροιλανδία θα προσθέσει επιπλέον εκατοστά στη στάθμη της θάλασσας, ενώ σε βάθος αιώνων ή χιλιετιών οι μεταβολές μπορεί να είναι δραματικές.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο υπέρβασης ενός σημείου καμπής, πέρα από το οποίο η υποχώρηση του παγετώνα θα καταστεί μη αναστρέψιμη — πιθανότητα που εκτιμάται σε άνω του 50% ακόμη και σε σενάριο θέρμανσης 2 βαθμών Κελσίου σε σχέση με το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, επίπεδο που δεν αποκλείεται να προσεγγιστεί πριν από τα μέσα του αιώνα.
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η παρακολούθηση τριακονταετών περιόδων επιτρέπει τον διαχωρισμό της φυσικής μεταβλητότητας του καιρού από τη μακροπρόθεσμη κλιματική τάση.
Με το ισοζύγιο πάγου στη Γροιλανδία να παραμένει αρνητικό κάθε χρόνο χωρίς εξαίρεση από το 1996 — και με ρεκόρ ετήσιας απώλειας περίπου 458 δισεκατομμυρίων τόνων το 2012 — τα δεδομένα τριάντα ετών επιβεβαιώνουν με σαφήνεια ότι η κλιματική αλλαγή βρίσκεται πίσω από τη συνεχιζόμενη απώλεια παγετωνικής μάζας.