Καθώς οι εσωτερικές ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο μεταβάλλονται, το Μπαχρέιν εμφανίζεται ολοένα και πιο εκτεθειμένο γεωπολιτικά. Από δευτερεύων σύμμαχος των κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), εξελίσσεται σε «βαρόμετρο» των αυξανόμενων ρηγμάτων εντός του οργανισμού, με την εντεινόμενη αντιπαλότητα Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ να επηρεάζει άμεσα το πολιτικό και στρατηγικό του περιβάλλον.
Η αντιπαράθεση Ριάντ–Αμπού Ντάμπι μεταφέρεται πλέον και στο εσωτερικό του μικρότερου κράτους του GCC, θέτοντας υπό επαναδιαπραγμάτευση τις συμμαχίες, τις εξαρτήσεις και τη σταθερότητά του. Παραδοσιακά ευθυγραμμισμένο με τη σαουδαραβική πολιτική, το Μπαχρέιν βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο ανταγωνισμού επιρροής.
Εξαρτημένη ασφάλεια
Η ασφάλεια του βασιλείου στηρίζεται διαχρονικά σε ξένες στρατιωτικές παρουσίες. Η βρετανική στρατιωτική παρουσία, που ανάγεται στον 19ο αιώνα, διατηρήθηκε και ενισχύθηκε μετά το 1971, με αποκορύφωμα τη δημιουργία της μεγαλύτερης βρετανικής βάσης στη Δυτική Ασία το 2018 στο Σακίρ.
Ακόμη πιο καθοριστική είναι η έδρα του 5ου Στόλου των ΗΠΑ στο Τζουφαΐρ, που εντάσσει το Μπαχρέιν στον αμερικανικό ναυτικό σχεδιασμό ασφαλείας. Η εξάρτηση αυτή αναδείχθηκε έντονα το 2011, όταν, μετά τις λαϊκές διαδηλώσεις, δυνάμεις της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ επενέβησαν στρατιωτικά στο πλαίσιο της Peninsula Shield, υπογραμμίζοντας την υποordination της ασφάλειας της χώρας στις περιφερειακές προτεραιότητες.
Μεταβαλλόμενη σαουδαραβική «ομπρέλα»
Η σαουδαραβική στρατιωτική και πολιτική στήριξη λειτούργησε επί χρόνια ως εγγύηση σταθερότητας για τη Μανάμα. Ωστόσο, ενδείξεις πιθανής μερικής αποχώρησης σαουδαραβικών δυνάμεων –εφόσον επιβεβαιωθούν– υποδηλώνουν αναπροσαρμογή της πολιτικής του Ριάντ και αυξημένες απαιτήσεις ανταπόδοσης πολιτικής ευθυγράμμισης.
Δημοσιεύματα που επικαλούνται ανώνυμες πηγές συνδέουν την κίνηση με επιδείνωση της εμπιστοσύνης, λόγω αντίληψης ότι το Μπαχρέιν πλησιάζει περισσότερο σε θέσεις των ΗΑΕ που δεν συμβαδίζουν με σαουδαραβικά συμφέροντα. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η στήριξη δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
Ενίσχυση ρόλου των ΗΑΕ
Το Αμπού Ντάμπι αξιοποιεί το κενό επιρροής ενισχύοντας την παρουσία του. Σε αντίθεση με τη σαουδαραβική προσέγγιση, προσφέρει ταχύτερη και λιγότερο δεσμευτική στήριξη, εδραιώνοντας ρόλο διαχειριστή κρίσεων για τη Μανάμα.
Ωστόσο, η γεωγραφική, οικονομική και ενεργειακή εξάρτηση του Μπαχρέιν από τη Σαουδική Αραβία –μέσω οικονομικών πακέτων στήριξης και πετρελαϊκών εσόδων από το κοίτασμα Abu Safa– περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών.
Ρήγματα και στο ζήτημα του Ισραήλ
Πεδίο τριβής αποτελεί και η εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ. Αν και Μπαχρέιν και ΗΑΕ υπέγραψαν τις Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020, η πρωτοβουλία αποδίδεται κυρίως στα Εμιράτα, με τη Μανάμα να ακολουθεί εν μέσω εσωτερικών αντιδράσεων.
Το Ριάντ επιδιώκει να διατηρεί τον έλεγχο οποιασδήποτε προσέγγισης κρατών του Κόλπου με το Ισραήλ, θεωρώντας μονομερείς κινήσεις –ιδίως από μικρότερους εταίρους– ως παρέμβαση στη δική του σφαίρα ασφάλειας.
Αδρανές το GCC
Το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου εμφανίζεται ανήμπορο να διαχειριστεί τις ενδοπεριφερειακές εντάσεις. Καθώς Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ ανταγωνίζονται για επιρροή, οι μηχανισμοί συλλογικής διπλωματίας υποχωρούν, αφήνοντας μικρότερα κράτη όπως το Μπαχρέιν εκτεθειμένα σε πιέσεις επιλογής στρατοπέδου.
Ένα «τεστ» για το μέλλον του Κόλπου
Αναλυτές εκτιμούν ότι το Μπαχρέιν δεν θα προκαλέσει τη ρήξη, αλλά ενδέχεται να είναι το πρώτο που θα υποστεί τις συνέπειες της περιφερειακής αναδιάταξης. Η διατήρηση ισορροπιών μεταξύ Ριάντ και Αμπού Ντάμπι καθίσταται ολοένα δυσκολότερη.
Όπως επισημαίνουν πολιτικές φωνές της αντιπολίτευσης, οι γεωπολιτικοί αναπροσανατολισμοί της ηγεσίας αντανακλούν κυρίως επιλογές επιβίωσης του καθεστώτος, εν μέσω ευρύτερων αλλαγών στον πολιτικό και στρατηγικό χάρτη της περιοχής.
Συνολικά, η περίπτωση του Μπαχρέιν αποτυπώνει τη μετάβαση του Κόλπου σε ένα πιο πολυκεντρικό και ανταγωνιστικό σύστημα, όπου οι συμμαχίες δεν θεωρούνται πλέον δεδομένες αλλά διαπραγματεύσιμες — και συχνά εύθραυστες.