Η Γροιλανδία μπορεί να εμφανίζεται ως ένας ανεκμετάλλευτος «θησαυρός» σπάνιων γαιών, ωστόσο η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Γεωλογικής Υπηρεσίας της Δανίας, στο υπέδαφος του νησιού ενδέχεται να βρίσκονται έως και 36,1 εκατομμύρια τόνοι σπάνιων γαιών. Παρ’ όλα αυτά, άλλο η γεωλογική ύπαρξη ορυκτών και άλλο η δυνατότητα εμπορικής αξιοποίησής τους, καθώς το κόστος, οι συνθήκες και οι υποδομές λειτουργούν αποτρεπτικά.
Επιστημονικές μελέτες έχουν καταγράψει την παρουσία περίπου 25 «κρίσιμων» ορυκτών και στοιχείων, απαραίτητων για την πράσινη μετάβαση, τις νέες τεχνολογίες και την αμυντική βιομηχανία. Θεωρητικά, η αξιοποίησή τους θα μπορούσε να αποτελέσει αντίβαρο στη σχεδόν απόλυτη κυριαρχία της Κίνας στην παγκόσμια αγορά σπάνιων γαιών. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται πλήρως από κινεζικές εισαγωγές, ενώ και οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από ξένες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η Κίνα ελέγχει περίπου το 70% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών – παραγωγή που το 2024 έφτασε τους 270.000 τόνους – γεγονός που της προσδίδει σημαντικό γεωοικονομικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, παρά το γεωλογικό δυναμικό της Γροιλανδίας, η εικόνα στο πεδίο είναι απογοητευτική: από περισσότερα από 1.100 καταγεγραμμένα ορυχεία, μόνο δύο βρίσκονται σήμερα σε λειτουργία, ενώ μόλις οκτώ διαθέτουν ενεργές άδειες εξόρυξης. Ο λόγος είναι απλός αλλά καθοριστικός: ο πάγος, οι ακραίες θερμοκρασίες και η γεωγραφική απομόνωση εκτοξεύουν το κόστος σε επίπεδα που καθιστούν τις περισσότερες επενδύσεις μη βιώσιμες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πολλά από τα κοιτάσματα βρίσκονται σε περιοχές πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, όπου ο πάγος φτάνει σε πάχος έως και ενός μιλίου και το σκοτάδι καλύπτει μεγάλο μέρος του έτους. Παράλληλα, η Γροιλανδία στερείται βασικών υποδομών, εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και δικτύων μεταφοράς, στοιχεία απαραίτητα για μια μεγάλης κλίμακας εξορυκτική δραστηριότητα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Malte Humpert, ιδρυτής του The Arctic Institute, η ιδέα να μετατραπεί το νησί σε «εργοστάσιο σπάνιων γαιών» είναι περισσότερο επιστημονική φαντασία παρά ρεαλιστικό σχέδιο, τονίζοντας μάλιστα ότι από ορισμένες απόψεις «είναι δυσκολότερο και από την εξόρυξη στο φεγγάρι».
Το γεγονός ότι περίπου το 80% της Γροιλανδίας καλύπτεται από πάγο καθιστά κάθε εξορυκτική δραστηριότητα εξαιρετικά ακριβή, με το κόστος στην Αρκτική να υπολογίζεται έως και δέκα φορές υψηλότερο σε σύγκριση με άλλες περιοχές του κόσμου.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο επανέρχεται και το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, το οποίο ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει «στρατηγικής σημασίας». Παρότι κατά καιρούς έχει υποβαθμίσει τη σημασία των φυσικών της πόρων, στενοί του συνεργάτες έχουν ξεκαθαρίσει ότι το πραγματικό διακύβευμα αφορά τα κρίσιμα ορυκτά και τον γεωπολιτικό τους ρόλο. Το ενδιαφέρον αυτό δεν είναι πρωτοφανές στην αμερικανική πολιτική ιστορία, ωστόσο οι ειδικοί παραμένουν ιδιαίτερα επιφυλακτικοί.
Όπως σημειώνει ο οικονομολόγος Jacob Funk Kirkegaard, αν υπήρχε πράγματι ένας άμεσα εκμεταλλεύσιμος «θησαυρός» στη Γροιλανδία, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις θα είχαν ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Το βασικό εμπόδιο παραμένει η τεράστια αρχική επένδυση, η οποία δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί με καθαρά επιχειρηματικούς όρους.
Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με αναλυτές, είναι μια προσπάθεια της Ουάσιγκτον να δελεάσει αμερικανικές εταιρείες μέσω κρατικών κινήτρων, εγγυήσεων και επιδοτήσεων, παρόμοιων με εκείνες που ζητά η ενεργειακή βιομηχανία σε άλλες υψηλού ρίσκου περιοχές. Όπως συνοψίζει κυνικά ένας αναλυτής, «αν οι φορολογούμενοι καλύψουν το ρίσκο, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις είναι διατεθειμένες να δοκιμάσουν σχεδόν τα πάντα». Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν αυτό αρκεί για να λιώσει ο πάγος που χωρίζει τη Γροιλανδία από τον ρόλο του παγκόσμιου παίκτη στις σπάνιες γαίες.