Η σύλληψη και η απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία δεν συνιστούν απλώς μια καταιγιστική πολιτική εξέλιξη για τη Βενεζουέλα. Αποτελούν ένα γεωπολιτικό γεγονός με παγκόσμια εμβέλεια, το οποίο εκπέμπει σαφή μηνύματα προς κάθε κατεύθυνση.
Αν όμως υπάρχει μια πρωτεύουσα όπου ο απόηχος ήταν εντονότερος, αυτή είναι η Τεχεράνη. Το γεγονός επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε υπερβολικό: πόσο θωρακισμένοι είναι σήμερα οι ηγέτες καθεστώτων που βρίσκονται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Η εικόνα ενός εν ενεργεία προέδρου να συλλαμβάνεται και να απομακρύνεται από τη χώρα του στο πλαίσιο αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης δημιουργεί προηγούμενο. Όχι ως αυτοματοποιημένο «μοντέλο» προς επανάληψη, αλλά ως ξεκάθαρη ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίζεται διατεθειμένη να αναλάβει υψηλό πολιτικό και στρατηγικό ρίσκο για να επιβάλει εξελίξεις που έως πρότινος θεωρούνταν εκτός συζήτησης.
Για το Ιράν, το πλήγμα έχει διττό χαρακτήρα: είναι ταυτόχρονα στρατηγικό και ψυχολογικό.
Ο ρόλος της Βενεζουέλας στο πλέγμα αντοχής του Ιράν
Η Βενεζουέλα δεν λειτουργούσε απλώς ως ιδεολογικός σύμμαχος της Τεχεράνης στο αντι-αμερικανικό αφήγημα. Τα τελευταία χρόνια είχε εξελιχθεί σε κρίσιμο κόμβο ενός άτυπου δικτύου οικονομικής και ενεργειακής επιβίωσης υπό καθεστώς κυρώσεων. Ανταλλαγές καυσίμων, μεταφορά τεχνογνωσίας, επενδύσεις και μηχανισμοί logistics προσέφεραν στο Ιράν πολύτιμο περιθώριο ελιγμών μακριά από τον άμεσο έλεγχο της Δύσης.
Η πτώση του Μαδούρο θέτει πλέον υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τη συνέχεια αυτών των συνεργασιών, αλλά και την τύχη κεφαλαίων, υποδομών και μακροπρόθεσμων συμφωνιών. Σε μια συγκυρία όπου η ιρανική οικονομία δοκιμάζεται από έλλειψη ρευστότητας και συναλλάγματος, η απώλεια ενός τέτοιου εταίρου έχει άμεσες και απτές συνέπειες.
Όταν η αποτροπή αποκτά περιεχόμενο
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, το ισχυρότερο μήνυμα είναι πολιτικό. Η επιχείρηση στη Βενεζουέλα ενισχύει την αξιοπιστία της αμερικανικής απειλής. Οι επαναλαμβανόμενες προειδοποιήσεις του Τραμπ ότι «όλα είναι στο τραπέζι» αποκτούν πλέον χειροπιαστό νόημα.
Για την ιρανική ηγεσία, μικρή σημασία έχει το αν ένα αντίστοιχο σενάριο στο Ιράν είναι ρεαλιστικό. Αρκεί το γεγονός ότι το μέχρι χθες αδιανόητο εφαρμόστηκε αλλού – και μάλιστα χωρίς ουσιαστική αντίσταση. Η αποτροπή λειτουργεί πρωτίστως στο επίπεδο της ψυχολογίας και η αιφνίδια κατάρρευση ενός συμμάχου εντείνει το αίσθημα ευαλωτότητας στην κορυφή της εξουσίας.
Εσωτερικές πιέσεις και φόβοι διάβρωσης
Οι διεθνείς εξελίξεις συμπίπτουν με μια περίοδο αυξημένης κοινωνικής έντασης στο εσωτερικό του Ιράν. Ο πληθωρισμός, η συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης και η διάχυτη αντίληψη περί διαφθοράς έχουν τροφοδοτήσει νέους κύκλους διαμαρτυριών.
Το καθεστώς δεν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια στιγμιαία έκρηξη, αλλά με τη συσσώρευση χρόνιων πιέσεων. Σε αυτό το περιβάλλον, η κατάρρευση ενός αυταρχικού συμμάχου στο εξωτερικό δεν «μεταδίδει» εξεγέρσεις, αλλά ραγίζει το αφήγημα της ανθεκτικότητας. Όταν η εικόνα της ατιμωρησίας κλονίζεται, οι εσωτερικές ισορροπίες γίνονται πιο εύθραυστες τόσο για τις ελίτ όσο και για την κοινωνία.
Από το Καράκας στη Μόσχα και πίσω στην Τεχεράνη
Η υπόθεση Μαδούρο επαναφέρει και ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα: ποια είναι τα όρια της ρωσικής στήριξης; Η εμπειρία της Συρίας και πλέον της Βενεζουέλας δείχνει ότι η πολιτική και διπλωματική κάλυψη δεν εγγυάται επιβίωση όταν οι συσχετισμοί ισχύος αλλάζουν.
Το Ιράν, ολοένα και πιο εξαρτημένο από τη Μόσχα λόγω κυρώσεων και διεθνούς απομόνωσης, παρακολουθεί με ανησυχία μια ρωσική στάση που μοιάζει προσεκτική και βαθιά πραγματιστική. Το μήνυμα είναι σαφές: στις μεγάλες γεωπολιτικές συναλλαγές, κανένας σύμμαχος δεν είναι απολύτως ασφαλής.
Τι πραγματικά σηματοδοτεί η υπόθεση Μαδούρο
Η σύλληψη του Μαδούρο δεν προεξοφλεί ανάλογες εξελίξεις για τον Αλί Χαμενεΐ. Υποδηλώνει όμως μια μεταβολή κλίματος. Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται πιο πρόθυμη να χρησιμοποιήσει σκληρή ισχύ, η αποτροπή της αποκτά νέο βάρος και οι αντίπαλοί της καλούνται να επαναξιολογήσουν τα όριά τους.
Για την Τεχεράνη, αυτό μεταφράζεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, όπου η εξωτερική πίεση, η εσωτερική φθορά και η απώλεια κρίσιμων συμμάχων συνθέτουν ένα από τα πιο σύνθετα σταυροδρόμια των τελευταίων ετών.
Το ερώτημα «μετά τον Μαδούρο, ποιος;» μπορεί να παραμένει αναπάντητο. Όμως πλέον δεν ακούγεται ούτε ρητορικό ούτε θεωρητικό. Ανήκει στη νέα, πιο σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα.