Η ραγδαία κλιμάκωση των στρατιωτικών συγκρούσεων στον Περσικό Κόλπο τις τελευταίες ημέρες δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί το άμεσο αποτέλεσμα των εντελώς διαφορετικών ερμηνειών που δίνουν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη στη συμφωνία-πλαίσιο που υπέγραψαν. Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το καθεστώς ελέγχου των Στενών του Ορμούζ.
Για το Ιράν, η εθνική του κυριαρχία στα Στενά είναι αδιαπραγμάτευτη· δέχεται να παραμείνουν ανοιχτά, αλλά υπό τον όρο ότι κάθε δεξαμενόπλοιο θα συντονίζει το πέρασμά του με το Πολεμικό Ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης.
Αντίθετα, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ θεωρεί ότι οι συμφωνίες επιβάλλουν το πλήρες και ελεύθερο άνοιγμα των θαλάσσιων οδών, χωρίς περιορισμούς ή προϋποθέσεις προηγούμενης συνεννόησης.
Η στρατηγική «Ιράν 3.0»: Σκληρή ισχύς και διπλωματία
Η νέα ηγεσία της Τεχεράνης, στην οποία κυριαρχούν οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) μετά και την κηδεία του Αλί Χαμενεΐ, επιδεικνύει ένα νέο μοντέλο συμπεριφοράς. Αν και εμφανίζεται ρεαλιστική ως προς την ανάγκη επίτευξης μιας συμφωνίας με τις ΗΠΑ που θα ανακουφίσει την ιρανική οικονομία, δεν είναι καθόλου μετριοπαθής ιδεολογικά.
Αντίθετα, είναι πολύ πιο πρόθυμη να χρησιμοποιήσει σταθερά στρατιωτική βία για να υπερασπιστεί τον έλεγχο των Στενών, τον οποίο θεωρεί το ισχυρότερο αποτρεπτικό της όπλο έναντι των αμερικανικών κυρώσεων.
Την ίδια ώρα που το Ιράν χρησιμοποιεί βία για να επιβάλει την ατζέντα του στα Στενά —χτυπώντας ή συλλαμβάνοντας πλοία που δεν συνεργάζονται—, κινείται έντονα στο παρασκήνιο. Επιδιώκει μια νομική και διεθνώς αναγνωρισμένη συμφωνία με το Ομάν που θα του επιτρέπει να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα και να εισπράττει τέλη διέλευσης.
Τα όρια του πολέμου και το δίλημμα της Ουάσινγκτον
Παρά την πολεμική ρητορική, και οι δύο πλευρές τηρούν ακόμα ορισμένα «όρια» προκειμένου να αποφευχθεί ένας ολοκληρωτικός πόλεμος. Οι ΗΠΑ περιορίζουν τα πλήγματά τους σε ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους στον Κόλπο, ενώ το Ιράν απαντά με επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις και ασκεί πίεση σε συμμάχους των ΗΠΑ, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και η Ιορδανία.
Η Τεχεράνη ποντάρει στο ότι ο Πρόεδρος Τραμπ, θέλοντας να αποφύγει την εμπλοκή σε έναν μεγάλο πόλεμο, θα αναγκαστεί τελικά να αποδεχθεί τη νέα πραγματικότητα στα Στενά.
Στην πράξη, επιβεβαιώνεται το ρητό του Κλαούζεβιτς ότι «ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα». Η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιείται για τη βελτίωση των θέσεων των δύο πλευρών ενόψει του επόμενου διπλωματικού γύρου.
Εάν οι μεσολαβητικές προσπάθειες του Κατάρ και του Ομάν αποδώσουν καρπούς, ΗΠΑ και Ιράν αναμένεται να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το κρίσιμο πυρηνικό ζήτημα. Σε αντίθετη περίπτωση, ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης περιφερειακής ανάφλεξης παραμένει υπαρκτός.
Πλέον, η κυβέρνηση Τραμπ καλείται να κάνει μια ξεκάθαρη στρατηγική επιλογή: είτε να κλιμακώσει τη σύγκρουση στα Στενά του Ορμούζ, ρισκάροντας να τινάξει στον αέρα τις προοπτικές μιας συμφωνίας για τα πυρηνικά, είτε να αποδεχθεί τον έλεγχο του Ιράν στην περιοχή και να επικεντρωθεί στον μεγάλο στόχο, που δεν είναι άλλος από το να εμποδίσει την Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.