Ο εν εξελίξει πόλεμος μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ και του Ισραήλ αποτελεί την κορύφωση δεκαετιών ιδεολογικής σύγκρουσης. Από την επανάσταση του 1979, η Τεχεράνη επένδυσε στην εξαγωγή του εξτρεμισμού, αποσταθεροποιώντας την περιοχή μέσω παραστρατιωτικών ομάδων και πυρηνικών απειλών.
Καθώς όμως οι κοινές αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις πλήττουν τη δομή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η διεθνής κοινότητα έρχεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα: τι θα αντικαταστήσει την επιρροή του Ιράν αν το καθεστώς καταρρεύσει;
Ο βαχαβισμός ως «κοιμώμενος γίγαντας»
Παρά τη συμμαχία της Σαουδικής Αραβίας με τη Δύση κατά του κοινού ιρανικού εχθρού, η ιδεολογική βάση του Βασιλείου παραμένει ο Βαχαβισμός — μια αυστηρή και συχνά ριζοσπαστική ερμηνεία του Ισλάμ.
Ιστορικά, το Ριάντ χρησιμοποίησε τον τεράστιο πλούτο του πετρελαίου για να χρηματοδοτήσει ένα παγκόσμιο δίκτυο θρησκευτικών σχολών και τεμενών, προωθώντας διδασκαλίες που αποτέλεσαν τη δεξαμενή σκέψης για τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος (ISIS).
Το τέλος της «μετριοπαθούς» ψευδαίσθησης
Οι ελπίδες ότι ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν θα μεταμόρφωνε τη Σαουδική Αραβία σε ένα σύγχρονο, μετριοπαθές κράτος στα πρότυπα των ΗΑΕ, φαίνεται να εξανεμίζονται. Με τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα (megaprojects) να αντιμετωπίζουν δυσκολίες και το Ριάντ να επανεξετάζει τη στενή εξάρτησή του από την Ουάσιγκτον, ο συντηρητικός βαχαβιστικός πυρήνας αναδύεται ξανά.
Η άρνηση της Σαουδικής Αραβίας να συμμετάσχει πλήρως σε ορισμένες περιφερειακές πρωτοβουλίες ασφαλείας υποδηλώνει μια επιστροφή στις ιδεολογικές της ρίζες.
Από τον εχθρό στον... σύμμαχο
Η ιστορία δείχνει πως τα γεωπολιτικά κενά δεν μένουν ποτέ ανεκμετάλλευτα. Αν η «φωτιά» της ιρανικής επανάστασης σβήσει, η Δύση ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα πρόκληση που κρυβόταν σε κοινή θέα.
Η Σαουδική Αραβία, από στρατηγικός εταίρος, μπορεί να εξελιχθεί στην επόμενη πηγή ιδεολογικής αστάθειας, εάν επιλέξει να χρησιμοποιήσει ξανά τον θρησκευτικό εξτρεμισμό ως εργαλείο περιφερειακής κυριαρχίας. Σε έναν κόσμο που έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα από τον ριζοσπαστισμό, ο επόμενος κίνδυνος ίσως να μην προέλθει από έναν φανερό εχθρό, αλλά από έναν παραδοσιακό σύμμαχο.