Εκτενές κείμενο με 30 προτεινόμενες αλλαγές στο Σύνταγμα διανεμήθηκε στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας, αποτελώντας τη βάση της εσωκομματικής διαβούλευσης για τη διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Το σχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την ανώτατη εκπαίδευση και την Τεχνητή Νοημοσύνη έως τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, του πολιτικού συστήματος, της δημόσιας διοίκησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Στην εισαγωγική επιστολή του, ο πρωθυπουργός και πρόεδρος της ΝΔ Κυριάκος Μητσοτάκης κάνει λόγο για μια «γενναία συνταγματική αναθεώρηση», με στόχο —όπως αναφέρει— μια πιο λειτουργική δημοκρατία προσαρμοσμένη στις σύγχρονες προκλήσεις.
Άρθρο 16: Μη κρατικά πανεπιστήμια και εκπαίδευση
Κεντρική θέση στις προτάσεις καταλαμβάνει η αναθεώρηση του Άρθρου 16, με πρόβλεψη για δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων.
Παράλληλα, προτείνεται η επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από τα 9 στα 11 έτη.
Το κείμενο προβλέπει επίσης κρατική μέριμνα για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, καθώς και συνταγματική προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού.
Τεχνητή Νοημοσύνη στο Σύνταγμα
Για πρώτη φορά εισάγεται ρητή αναφορά στην Τεχνητή Νοημοσύνη μέσω τροποποιήσεων στα άρθρα 5 και 5Α ή με τη δημιουργία νέου άρθρου 5Β.
Η πρόταση ορίζει ότι η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου, ενώ προβλέπει θεσμικό πλαίσιο για τον περιορισμό των κινδύνων και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της νέας ψηφιακής εποχής.
Παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και το πολιτικό σύστημα
Σημαντικές αλλαγές προτείνονται και στον τομέα της Δικαιοσύνης, με αναθεώρηση του νόμου περί ευθύνης υπουργών, ενίσχυση του ρόλου του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου και αλλαγές στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης.
Μεταξύ άλλων, προτείνεται η κατάργηση της «αμελλητί» αρμοδιότητας της Βουλής για προκαταρκτική εξέταση υποθέσεων πολιτικών προσώπων, με την έρευνα να περνά σε ανώτερους δικαστικούς λειτουργούς και τη Βουλή να διατηρεί μόνο την αρμοδιότητα άσκησης δίωξης.
Παράλληλα, το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο αποκτά ενισχυμένο ρόλο μέσω αρμοδιοτήτων προληπτικού ελέγχου της συνταγματικότητας νομοσχεδίων πριν από την έκδοσή τους.
Σε ό,τι αφορά την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, προβλέπεται ότι οι ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί θα επιλέγονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο που θα προτείνουν οι ίδιοι οι δικαστές.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης αυστηρότερο πλαίσιο λειτουργίας των πολιτικών κομμάτων και έλεγχο των προϋποθέσεων συμμετοχής τους στις εκλογές από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
Αξιολόγηση σε Δημόσιο και Αυτοδιοίκηση
Στο Άρθρο 103 προτείνεται επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας στο Δημόσιο, συνδέοντας την αξιολόγηση με επιβραβεύσεις αλλά και κυρώσεις, οι οποίες μπορεί να φτάνουν έως και στην οριστική παύση υπαλλήλων.
Παράλληλα, εισάγεται σύστημα αμφίδρομης αξιολόγησης, τόσο από υφισταμένους προς προϊσταμένους όσο και από πολίτες προς τις δημόσιες υπηρεσίες.
Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση προβλέπεται δυνατότητα επιβολής τοπικών φόρων, με υποχρεωτική όμως τήρηση δημοσιονομικής ισορροπίας.
Περιβάλλον, κοινωνική πολιτική και στέγη
Η κλιματική αλλαγή, η διαχείριση των υδάτινων πόρων και η προστασία του περιβάλλοντος αποκτούν ρητή συνταγματική κατοχύρωση μέσω αλλαγών στο Άρθρο 24.
Παράλληλα, εισάγεται η έννοια της «διαγενεακής δικαιοσύνης», ενώ προβλέπεται και κρατική μέριμνα για την εξασφάλιση προσιτής στέγης.
Εκλογικό σύστημα και θεσμικές αλλαγές
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται επίσης:
- εξαετής θητεία για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας,
- επέκταση της επιστολικής ψήφου για όλους τους εκλογείς εντός της επικράτειας,
- συνταγματική εγγύηση σταθερού φορολογικού καθεστώτος για στρατηγικές επενδύσεις,
- αυστηρότερος έλεγχος των κομμάτων ως προς τη συμμετοχή τους στις εκλογές.