Οι μεταβαλλόμενες σχέσεις της Μόσχας με την Αφρική επαναφέρουν στο προσκήνιο το ρωσικό ρητό «εμπιστεύσου, αλλά επαλήθευε», καθώς η γραμμή μεταξύ συνεργασίας και εκμετάλλευσης εμφανίζεται ολοένα πιο θολή. Αυτό που ξεκίνησε ως αναβίωση της σοβιετικής επιρροής και διπλωματίας ήπιας ισχύος φαίνεται, σύμφωνα με αναλυτές και έρευνες, να έχει εξελιχθεί σε μηχανισμό στρατολόγησης νεαρών Αφρικανών για τον πόλεμο στην Ουκρανία, συχνά με παραπλανητικές υποσχέσεις.
Κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση προέβαλε εαυτόν ως σύμμαχο των αφρικανικών κινημάτων ανεξαρτησίας, παρέχοντας στρατιωτική βοήθεια, εκπαίδευση και υποτροφίες. Δεκάδες χιλιάδες Αφρικανοί φοιτητές σπούδασαν στη Μόσχα, ενώ αναπτύχθηκαν υποδομές και κρατικοί θεσμοί σε χώρες όπως η Αγκόλα και η Μοζαμβίκη, μέσα σε ένα κοινό αντι-αποικιοκρατικό αφήγημα.
Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991, το ρωσικό ενδιαφέρον για την Αφρική υποχώρησε αισθητά, για να επανέλθει δυναμικά μετά το 2019 με διαφορετικά χαρακτηριστικά: συμφωνίες όπλων, εκστρατείες επιρροής και παροχή υπηρεσιών ασφαλείας μέσω ιδιωτικών στρατιωτικών εταιρειών με αντάλλαγμα φυσικούς πόρους και γεωπολιτικά οφέλη.
Κομβικό ρόλο διαδραμάτισε η Wagner, η οποία λειτούργησε ως άτυπο εργαλείο ρωσικής παρουσίας σε περιοχές του Σαχέλ. Μετά την αποτυχημένη ανταρσία και τον θάνατο του Γεβγκένι Πριγκόζιν το 2023, οι επιχειρήσεις αναδιοργανώθηκαν υπό κρατικό έλεγχο μέσω του λεγόμενου Africa Corps, το οποίο δρα σε χώρες όπως το Μάλι, η Μπουρκίνα Φάσο, ο Νίγηρας και η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, στηρίζοντας στρατιωτικά καθεστώτα που έχουν αντικαταστήσει εκλεγμένες κυβερνήσεις.
Παράλληλα, σύμφωνα με ουκρανικές αρχές και δημοσιογραφικές έρευνες, Ρώσοι στρατολόγοι στοχεύουν ανέργους νέους από αφρικανικές χώρες, προσελκύοντάς τους με υποσχέσεις για υψηλόμισθες πολιτικές θέσεις εργασίας. Αναφορές κάνουν λόγο για περισσότερους από 1.400 Αφρικανούς από 36 χώρες που έχουν βρεθεί να πολεμούν στο πλευρό της Ρωσίας.
Μαρτυρίες περιγράφουν περιπτώσεις όπου οι νεοαφιχθέντες οδηγούνται στο μέτωπο με ελάχιστη εκπαίδευση, ενώ τα διαβατήριά τους κατάσχονται και τα συμβόλαια — συχνά στα ρωσικά — υπογράφονται χωρίς επαρκή κατανόηση των όρων. Υποσχέσεις για εργασία, εκπαίδευση ή υπηκοότητα μετατρέπονται, όπως καταγγέλλεται, σε αναγκαστική στρατιωτική υπηρεσία.
Αναλυτές επισημαίνουν την ειρωνεία της κατάστασης: την ώρα που ρωσικές δυνάμεις παρέχουν ασφάλεια σε αφρικανικές κυβερνήσεις που αισθάνονται εγκαταλελειμμένες από τη Δύση, η ίδια κοινωνικοοικονομική ευαλωτότητα αξιοποιείται για στρατολόγηση πολιτών τους.
Η διεθνής κοινότητα καλείται να αποφασίσει αν θα περιοριστεί σε καταδίκες ή αν θα αντιμετωπίσει και τα βαθύτερα αίτια. Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η δημιουργία αυστηρότερου νομικού πλαισίου κατά της στρατολόγησης μισθοφόρων, η διεθνής αστυνομική συνεργασία και κυρώσεις σε δίκτυα διακίνησης.
Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη ουσιαστικών αναπτυξιακών επενδύσεων και ευκαιριών απασχόλησης, ώστε οι νέοι να μην εξωθούνται σε επικίνδυνες επιλογές. Όπως σημειώνεται, όσο το οικονομικό αδιέξοδο παραμένει, οι στρατολόγοι θα συνεχίσουν να βρίσκουν πρόθυμους — ή απελπισμένους — υποψήφιους για τα μέτωπα ξένων πολέμων.