Στροφή 180 μοιρών φαίνεται πως πραγματοποιεί ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του πρακτορείου Bloomberg, η νέα συμφωνία που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση ενδέχεται να επιβάλλει σαφώς λιγότερους περιορισμούς στην Τεχεράνη σε σχέση με τη συμφωνία του 2015, την οποία ο ίδιος ο Τραμπ είχε ακυρώσει και χλευάσει στο παρελθόν.
Το προσχέδιο της συμφωνίας, η οποία αναμένεται να οριστικοποιηθεί εντός 60 ημερών, βασίζεται σε ένα μνημόνιο κατανόησης που αφήνει θολό το τοπίο γύρω από το ήδη υπάρχον υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν, το οποίο επαρκεί για την κατασκευή ατομικής βόμβας.
Το κείμενο αναφέρει απλώς ότι το απόθεμα πρέπει να «αντιμετωπιστεί επαρκώς», χωρίς να διευκρινίζει τι θα απογίνει, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας.
Οι αντιφάσεις Τραμπ και το «θολό» τοπίο των επιθεωρήσεων
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα, υποβαθμίζοντας πρόσφατα τη σημασία του εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο αποκάλεσε «πυρηνική σκόνη». Κατά τη διάρκεια της συνόδου της G7 στη Γαλλία, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η κατάσχεση αυτού του υλικού είναι απαραίτητη για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν —που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου— δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι η απόκτησή του έχει κυρίως «ψυχολογική» και όχι πρακτική αξία.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η παράκαμψη του ζητήματος του πυρηνικού καυσίμου θέτει υπό αμφισβήτηση την επιτυχία ολόκληρης της στρατιωτικής επιχείρησης, η οποία υποτίθεται ότι έγινε για να αποτραπεί η πυρηνική απειλή. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) δεν έχουν αποκτήσει πρόσβαση στις ιρανικές εγκαταστάσεις μετά τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς του περασμένου Ιουνίου.
Παρά το γεγονός ότι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, διαβεβαίωσε ότι οι επιθεωρητές θα επιστρέψουν, η επιστροφή τους δεν προβλέπεται ρητά στο κείμενο της συμφωνίας.
Τα τεράστια οικονομικά οφέλη για την Τεχεράνη
Το Ιράν φαίνεται να εξασφαλίζει εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους, καθώς το μνημόνιο κατανόησης που αναμένεται να υπογραφεί στην Ελβετία προβλέπει την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων και των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, καθώς και την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Παράλληλα, η Τεχεράνη θα αποκτήσει πρόσβαση σε ένα τεράστιο οικονομικό πακέτο ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη της χώρας, ενώ θα της επιτραπεί η άμεση επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου.
Η σύγκριση με το παρελθόν και η στρατηγική υποχώρηση
Η σύγκριση με τη συμφωνία του 2015 (JCPOA) αναδεικνύει τη συμβιβαστική στάση της νυν κυβέρνησης των ΗΠΑ. Η παλαιότερη συμφωνία έθετε αυστηρά όρια στα αποθέματα ουρανίου (έως 300 κιλά χαμηλού εμπλουτισμού), απαγόρευε την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, επέβαλλε την αποξήλωση υποδομών και προέβλεπε αιφνιδιαστικούς ελέγχους.
Αν και ο Τραμπ επιμένει ότι η δική του συμφωνία αποτελεί «τείχος» απέναντι στα πυρηνικά όπλα του Ιράν, η Τεχεράνη περιορίζεται απλώς στο να επαναλάβει παλιότερες δεσμεύσεις της ότι δεν θα κατασκευάσει βόμβα.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια βαθιά στρατηγική υποχώρηση για τον Λευκό Οίκο. Ενώ πριν από λίγους μήνες η Ουάσιγκτον σχεδίαζε στρατιωτικές επιχειρήσεις για την κατάσχεση του ιρανικού ουρανίου, τώρα δείχνει διατεθειμένη να αποδεχθεί την ασάφεια γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
Κύριος στόχος πλέον φαίνεται να είναι η σταθεροποίηση της αγοράς ενέργειας στη Μέση Ανατολή και η τόνωση της παγκόσμιας οικονομίας, παρά τις προειδοποιήσεις του IAEA για τους κινδύνους πυρηνικής διάδοσης που αφήνει πίσω του ο φετινός πόλεμος.