Οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα δεν συνιστούν απλώς ακόμη ένα επεισόδιο περιφερειακής αστάθειας. Αντίθετα, αποτυπώνουν μια βαθύτερη μετατόπιση στο διεθνές σύστημα: την επάνοδο των σφαιρών επιρροής και την αναβίωση της ρεαλπολιτίκ του 19ου αιώνα. Όσα συμβαίνουν στο Καράκας έχουν λιγότερη σημασία για τη Λατινική Αμερική καθαυτή και περισσότερη για τη μορφή της παγκόσμιας τάξης που αναδύεται.
Η Ουάσινγκτον επαναφέρει το Δόγμα Μονρόε όχι ως ιστορικό κατάλοιπο, αλλά ως συνειδητή στρατηγική επιλογή. Η εθνική στρατηγική ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ ουσιαστικά θεσμοθετεί ένα «παράρτημα Τραμπ» στο παραδοσιακό δόγμα, ορίζοντας το δυτικό ημισφαίριο ως αποκλειστική ζώνη αμερικανικής επιρροής. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία εξωτερικών δυνάμεων δεν θεωρείται απλώς ανεπιθύμητη, αλλά αντιμετωπίζεται ως απειλή που πρέπει να ανατραπεί. Πρόκειται για μια σύγχρονη εκδοχή της διπλωματίας των κανονιοφόρων, προσαρμοσμένη στον 21ο αιώνα μέσω κυρώσεων, οικονομικής πίεσης, πολιτικής υπονόμευσης και επιχειρήσεων πληροφόρησης.
Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, ο ενεργειακός παράγοντας βρίσκεται στον πυρήνα της αμερικανικής εμπλοκής, κάτι που ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει αναγνωρίσει ανοιχτά. Το πετρέλαιο της χώρας αποτελεί στρατηγικό απόθεμα ικανό να στηρίξει την αμερικανική πρωτοκαθεδρία τα επόμενα χρόνια. Η αυξανόμενη ζήτηση ενέργειας, λόγω της τεχνητής νοημοσύνης και των κέντρων δεδομένων, εντείνει την ανάγκη για φθηνές, αξιόπιστες και πολιτικά ελεγχόμενες πηγές. Την ίδια στιγμή, η δυναμική της σχιστολιθικής επανάστασης εμφανίζει δομικά όρια. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Βενεζουέλα –με τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως– επιστρέφει στο επίκεντρο των στρατηγικών υπολογισμών της Ουάσινγκτον.
Παράλληλα, η κρίση στο Καράκας εντάσσεται στον ευρύτερο γεωοικονομικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας. Το Πεκίνο κινδυνεύει να χάσει μια κρίσιμη πηγή ενεργειακού εφοδιασμού και επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ενίσχυε περαιτέρω την εξάρτησή του από τη Ρωσία, αυξάνοντας τη διαπραγματευτική ισχύ της Μόσχας και, εμμέσως, τους πόρους για τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Βενεζουέλα μπορεί να εξελιχθεί σε δοκιμαστικό πεδίο για τον περιορισμό της κινεζικής οικονομικής παρουσίας στην Αμερική. Αν παγιωθεί ένα τέτοιο προηγούμενο, το μήνυμα θα γίνει αντιληπτό σε ολόκληρη την Κεντρική και Νότια Αμερική, ακόμη και από χώρες με μεγαλύτερο ειδικό βάρος, όπως η Βραζιλία ή το Μεξικό. Η λογική της Ουάσινγκτον είναι σαφής: πρώτα εξασφαλίζεται ο έλεγχος στη «γειτονιά» και στη συνέχεια διεξάγονται διαπραγματεύσεις από θέση ισχύος στην περιφέρεια του αντιπάλου.
Για πολλές χώρες του Παγκόσμιου Νότου, ωστόσο, η αμερικανική στάση θα εκληφθεί λιγότερο ως ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας και περισσότερο ως μορφή «ιμπεριαλισμού των πόρων». Αυτή την εικόνα αναμένεται να αξιοποιήσουν οι αντίπαλοι της Ουάσινγκτον, υπονομεύοντας περαιτέρω το ηθικό της κύρος και δυσχεραίνοντας τη διπλωματική της θέση.
Η στρατηγική αυτή ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Όσα πράττουν σήμερα οι ΗΠΑ στη Βενεζουέλα μπορούν αύριο να αποτελέσουν επιχείρημα για την Κίνα. Από κινεζική σκοπιά, η Ταϊβάν μπορεί να παρουσιαστεί ευκολότερα ως «εσωτερική υπόθεση» απ’ ό,τι η Βενεζουέλα ως αποκλειστική αμερικανική σφαίρα επιρροής. Έτσι, η επίκληση των σφαιρών επιρροής λειτουργεί ως δίκοπο μαχαίρι, αποδυναμώνοντας τα επιχειρήματα της Δύσης στην Ανατολική Ασία και στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Παρά τη ρητορική περί ταχείας ανασυγκρότησης, η ανοικοδόμηση της Βενεζουέλας θα είναι μακρά και περίπλοκη. Η ανατροπή ενός καθεστώτος συνεπάγεται ανάληψη ευθυνών για την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την πολιτική μετάβαση, με υψηλό κόστος και κίνδυνο παρατεταμένης εμπλοκής. Η πιθανότητα στρατιωτικής παρουσίας δεν μπορεί να αποκλειστεί, σε ένα περιβάλλον γεμάτο ένοπλες ομάδες και βαθιά ριζωμένα δίκτυα του τσαβισμού.
Τελικά, η Βενεζουέλα λειτουργεί ως προειδοποιητικό παράδειγμα για τη διεθνή τάξη που διαμορφώνεται. Ο κόσμος απομακρύνεται από το μεταπολεμικό, κανόνων-βασισμένο σύστημα και επιστρέφει σε μια ωμή λογική ισχύος. Σε αυτό το περιβάλλον, τα κράτη που βασίζονταν στο διεθνές δίκαιο και την πολυμέρεια καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους, αναγνωρίζοντας ότι οι κανόνες από μόνοι τους δεν επαρκούν πλέον ως εγγύηση ασφάλειας.