Οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται προς μια ριζική επαναδιαπραγμάτευση της αμυντικής τους συμφωνίας με τη Δανία, επιδιώκοντας να καταργήσουν κάθε περιορισμό που αφορά τη στρατιωτική τους παρουσία στη Γροιλανδία. Όπως αποκαλύπτει το Bloomberg, η Ουάσιγκτον θέλει να «ξαναγράψει» βασικές πρόνοιες της συμφωνίας, μετατρέποντας το νησί σε ζώνη ουσιαστικά ανεμπόδιστης στρατιωτικής δραστηριότητας — μια εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με τις στρατηγικές επιδιώξεις του Ντόναλντ Τραμπ.
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται η συμφωνία του 1951, όπως τροποποιήθηκε το 2004, η οποία υποχρεώνει τις ΗΠΑ να συμβουλεύονται και να ενημερώνουν τόσο τη Δανία όσο και τις αρχές της Γροιλανδίας πριν από οποιαδήποτε «σημαντική αλλαγή» σε στρατιωτικές επιχειρήσεις ή υποδομές. Πρόκειται για τη ρήτρα που η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να αποδυναμώσει ή ακόμη και να αφαιρέσει, προκειμένου να εξασφαλίσει πλήρη ελευθερία κινήσεων χωρίς νομικές ή πολιτικές δεσμεύσεις.
Πλήρης πρόσβαση χωρίς χρονικούς περιορισμούς
Πηγές με γνώση των συνομιλιών αναφέρουν ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές πιέζουν για διατύπωση που θα επιτρέπει απεριόριστη στρατιωτική παρουσία, χωρίς χρονικά όρια ή επιχειρησιακούς φραγμούς. Αν και οι τελικές λεπτομέρειες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση, το ζητούμενο της Ουάσιγκτον είναι σαφές: θεσμική κατοχύρωση απόλυτης ευελιξίας στη Γροιλανδία.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άνα Κέλι, υποστήριξε ότι εφόσον η συμφωνία ολοκληρωθεί, οι ΗΠΑ θα έχουν επιτύχει «όλους τους στρατηγικούς τους στόχους στη Γροιλανδία, με ελάχιστο κόστος και σε μόνιμη βάση». Όπως είπε, περισσότερες λεπτομέρειες θα δοθούν όταν υπάρξει τελική συμφωνία όλων των εμπλεκομένων, ενώ η δανική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον απέφυγε κάθε σχόλιο.
Το «πλαίσιο συμφωνίας» και ο ρόλος του ΝΑΤΟ
Η διαπραγματευτική αυτή γραμμή ευθυγραμμίζεται με τις δημόσιες τοποθετήσεις του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ. Από το Νταβός, μετά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε λόγο για «πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, αποφεύγοντας ωστόσο να δώσει συγκεκριμένες λεπτομέρειες.
«Θα δουλέψουμε όλοι μαζί – και το ΝΑΤΟ θα συμμετέχει», δήλωσε, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η συμφωνία ξεπερνά τα στενά όρια μιας διμερούς ρύθμισης ΗΠΑ–Δανίας και εντάσσεται σε ευρύτερο συμμαχικό σχεδιασμό. Επιστρέφοντας στις ΗΠΑ, ο Τραμπ προανήγγειλε ότι εντός δύο εβδομάδων θα ξεκαθαρίσει αν η Κοπεγχάγη έχει δώσει το πράσινο φως.
Σε συνέντευξή του στο Fox Business, ήταν ακόμη πιο ωμός: «Θα έχουμε όλη τη στρατιωτική πρόσβαση που θέλουμε. Θα μπορούμε να τοποθετήσουμε στη Γροιλανδία ό,τι χρειαζόμαστε. Είναι ουσιαστικά πλήρης πρόσβαση, χωρίς τέλος και χωρίς χρονικό όριο».
Διατλαντική εκτόνωση με γεωστρατηγικά ανταλλάγματα
Μια τελική συμφωνία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαλβίδα εκτόνωσης σε αυτό που πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν τη σοβαρότερη κρίση στις διατλαντικές σχέσεις από την ίδρυση του ΝΑΤΟ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σύμφωνα με προηγούμενες πληροφορίες του Bloomberg, το πακέτο που έχει περιγράψει ο Τραμπ περιλαμβάνει ανάπτυξη αμερικανικών πυραυλικών συστημάτων, δικαιώματα εξόρυξης με στόχο τον αποκλεισμό κινεζικών συμφερόντων, καθώς και ενισχυμένη παρουσία του ΝΑΤΟ στην Αρκτική. Σε αντάλλαγμα, ο Λευκός Οίκος θα δεσμευόταν να μην προχωρήσει στην επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες.
Στροφή στρατηγικής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο
Η αμερικανική αυτή προσέγγιση σηματοδοτεί σαφή αλλαγή πορείας σε σχέση με τις τελευταίες δεκαετίες. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ είχαν περιορίσει δραστικά την παρουσία τους στη Γροιλανδία, κλείνοντας τη συντριπτική πλειονότητα των βάσεών τους. Από τις έως και 17 στρατιωτικές εγκαταστάσεις του παρελθόντος, σήμερα διατηρείται μία κύρια βάση, με περίπου 150 στρατιωτικούς και περισσότερους από 300 συμβασιούχους, πολλοί εκ των οποίων προέρχονται από τη Δανία και τη Γροιλανδία.
Ανοιχτό το ερώτημα της αποδοχής
Παρά τις αμερικανικές πιέσεις, παραμένει αβέβαιο μέχρι ποιο βαθμό η Δανία και η Γροιλανδία θα αποδεχθούν αλλαγές τέτοιας εμβέλειας. Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν έχει δηλώσει ότι οι δύο πλευρές είναι ανοικτές σε «περαιτέρω επέκταση» της συμφωνίας του 1951, υπογραμμίζοντας όμως ότι αυτό πρέπει να γίνει «με σωστό και σεβαστό τρόπο», αφήνοντας σαφώς να εννοηθεί ότι υπάρχουν όρια.
Πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι επισημαίνουν πάντως ότι το ισχύον πλαίσιο ήδη παρέχει στην Ουάσιγκτον σημαντική ευχέρεια κινήσεων και ότι τόσο η Δανία όσο και η Γροιλανδία εδώ και χρόνια ενθαρρύνουν μεγαλύτερη αμερικανική παρουσία, η οποία ενισχύει και την τοπική οικονομία. Όπως σημείωσε η Ίρις Φέργκιουσον, πρώην αναπληρώτρια υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, «πάντα υπήρχε διάθεση για διάλογο» όταν οι Αμερικανοί ζητούσαν περισσότερη εμπλοκή — μια πραγματικότητα που εξηγεί γιατί η Γροιλανδία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο ενός γεωστρατηγικού παζαριού με παγκόσμιες προεκτάσεις.