Οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα επαναφέρουν στο προσκήνιο όχι μόνο τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της χώρας, αλλά και τον σημαντικό ορυκτό πλούτο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος, σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια οικονομία αναζητά επειγόντως κρίσιμες πρώτες ύλες και σπάνιες γαίες.
Η πετρελαϊκή ζώνη του Ορινόκο συγκαταλέγεται στις πλουσιότερες περιοχές παγκοσμίως σε βαρύ και υπερβαρύ πετρέλαιο, ωστόσο αποτελεί μόνο ένα μέρος των φυσικών πόρων της χώρας. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η El País, η Βενεζουέλα διαθέτει επίσης σημαντικά αποθέματα σιδήρου, βωξίτη, φυσικού αερίου — με τα όγδοα μεγαλύτερα παγκοσμίως — καθώς και τα μεγαλύτερα κοιτάσματα χρυσού στη Λατινική Αμερική, ενώ καταγράφονται και αποθέματα διαμαντιών.
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται και στρατηγικά ορυκτά, όπως το κολτάνιο και το θόριο, τα οποία θεωρούνται κρίσιμα για τη σύγχρονη βιομηχανία, με εφαρμογές στην παραγωγή ηλεκτρονικών συσκευών, ηλεκτρικών οχημάτων, τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αμυντικών συστημάτων.
Κομβικό ρόλο στον μεταλλευτικό σχεδιασμό κατέχει η Μεταλλευτική Ζώνη Ορινόκο, που θεσμοθετήθηκε το 2016 και καλύπτει περίπου το 12% της εθνικής επικράτειας, έκταση άνω των 110.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Με προεδρικό διάταγμα του Νικολάς Μαδούρο χαρακτηρίστηκε στρατηγική περιοχή για την εξόρυξη χρυσού, διαμαντιών, νικελίου, κολτανίου και σπάνιων γαιών. Ωστόσο, η περιοχή έχει συνδεθεί με έντονη παραβατικότητα, λαθρεμπόριο και εκτεταμένη διαφθορά.
Σύμφωνα με τη Transparency Venezuela, μόλις το 14% της αξίας των μεταλλευμάτων που εξορύχθηκαν το 2024 κατέληξε στα κρατικά ταμεία μέσω της Κεντρικής Τράπεζας, ενώ το υπόλοιπο φέρεται να διακινήθηκε μέσω εταιρειών και εγκληματικών δικτύων.
Την ίδια ώρα, τα κρίσιμα ορυκτά αποτελούν πεδίο αυξανόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, με τις σπάνιες γαίες να βρίσκονται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ΗΠΑ και Κίνας. Τα 17 αυτά χημικά στοιχεία, απαραίτητα για την κατασκευή από smartphones μέχρι ηλεκτρικά οχήματα και στρατιωτικό εξοπλισμό, δεν είναι τόσο δυσεύρετα στη φύση όσο δύσκολα στην επεξεργασία τους, καθώς ο διαχωρισμός τους απαιτεί ιδιαίτερα πολύπλοκες και ενεργοβόρες διαδικασίες.
Σήμερα, η Κίνα ελέγχει περίπου το 70% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών και σχεδόν το 90% της επεξεργασίας τους, διατηρώντας ουσιαστικό μονοπώλιο στις βαριές σπάνιες γαίες. Όπως έχει επισημάνει ο Pierre Josso, αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου Πληροφοριών για Κρίσιμα Ορυκτά του Ηνωμένου Βασιλείου, «η πραγματική δυσκολία βρίσκεται στη διύλιση, καθώς ο διαχωρισμός των στοιχείων απαιτεί τεράστιους πόρους σε χρόνο και ενέργεια».