Η ομιλία του Έντι Ράμα στην Κνεσέτ, την επόμενη Δευτέρα, σε μια ιδιαίτερη κοινοβουλευτική διαδικασία, η οποίαθα πραγματοποιηθεί με την ίδια μορφή που είχε προβλεφθεί για τον Πρόεδρο Τραμπ, δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική επίσκεψη υψηλού επιπέδου. Είναι μια πράξη με βαθύ ιστορικό συμβολισμό και ταυτόχρονα ένα γεωπολιτικό σήμα με αποδέκτες πέρα από το Τελ Αβίβ και τα Τίρανα. Σπάνια ένας Βαλκάνιος ηγέτης προσκαλείται να απευθυνθεί στο ισραηλινό Κοινοβούλιο με τέτοιο κύρος -και ακόμη σπανιότερα- όταν προέρχεται από χώρα με μουσουλμανική πλειοψηφία.
Η βάση αυτής της σχέσης βρίσκεται στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Αλβανία αποτελεί μοναδική περίπτωση στην κατεχόμενη Ευρώπη: Ο εβραϊκός πληθυσμός της όχι μόνο δεν εξοντώθηκε, αλλά αυξήθηκε. Η έννοια της «μπέσας» -η τιμή για την προστασία των Εβραίων- μετατράπηκε σε εθνικό αφήγημα και ηθικό κεφάλαιο. Για το Ισραήλ, η στάση αυτή δεν είναι ρητορική υπενθύμιση, αλλά ιστορικά τεκμηριωμένη πράξη αλληλεγγύης. Ο Ράμα, μιλώντας στην Κνεσέτ, εκπροσωπεί αυτή τη συλλογική μνήμη.
Όμως η συγκυρία είναι εξίσου σημαντική. Η Αλβανία συγκαταλέγεται στις πλέον φιλοαμερικανικές χώρες της Ευρώπης. Φιλοξενεί μέλη της ιρανικής αντιπολίτευσης, συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ και έχει αναπτύξει δεσμούς ασφάλειας και κυβερνοάμυνας με το Ισραήλ. Μετά την 7η Οκτωβρίου καταδίκασε ρητά τη Χαμάς και αναγνώρισε το δικαίωμα αυτοάμυνας του Ισραήλ, χωρίς αμφίσημες διατυπώσεις. Η πρόσκληση στην Κνεσέτ λειτουργεί ως επιβεβαίωση ότι το Τελ Αβίβ θεωρεί τα Τίρανα αξιόπιστο δυτικό εταίρο στα Βαλκάνια.
Η σύγκριση με Σερβία και Βοσνία αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τη διαφοροποίηση.
Η Σερβία διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με το Ισραήλ, ωστόσο η εξωτερική της πολιτική χαρακτηρίζεται από πολυδιάστατη ισορροπία. Οι δεσμοί με τη Ρωσία και η στρατηγική συνεργασία με την Κίνα περιορίζουν την πλήρη ευθυγράμμιση. Το Βελιγράδι επιλέγει ρεαλισμό χωρίς αξιακή ταύτιση.
Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η στάση είναι κατακερματισμένη. Οι Σερβοβόσνιοι εμφανίζονται πιο θετικοί προς το Ισραήλ, ενώ το μουσουλμανικό πολιτικό στοιχείο διατηρεί σαφέστερα φιλοπαλαιστινιακή γραμμή. Η χώρα δεν εκφράζει ενιαία διπλωματική θέση και συχνά παρουσιάζεται διχασμένη σε διεθνή φόρα, καθώς η θρησκευτική ταυτότητα επηρεάζει άμεσα την πολιτική τοποθέτηση.
Αντιθέτως, η Αλβανία δεν εμφανίζει εσωτερικές αντιφάσεις. Η ειδοποιός διαφορά έγκειται στην αυστηρά κοσμική φύση του αλβανικού κράτους. Σε αντίθεση με τη Βοσνία, τα Τίρανα προτάσσουν έναν κοσμικό εθνικισμό, όπου η θρησκεία δεν καθορίζει την εξωτερική πολιτική. Η επιλογή τους είναι καθαρά δυτική, θεσμική και απαλλαγμένη από θρησκευτικές δεσμεύσεις, γεγονός, που μειώνει την επιρροή της θρησκευτικής ταυτότητας στις διπλωματικές επιλογές.
Η γεωπολιτική αυτή ευθυγράμμιση, ωστόσο, δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένη από το σύνολο της περιφερειακής συμπεριφοράς του Έντι Ράμα. Η σταθερή προσέγγιση με το Ισραήλ δεν αναιρεί ούτε εξωραΐζει τη συστηματικά προβληματική στάση των Τιράνων έναντι της ελληνικής εθνικής μειονότητας και τις εντάσεις που έχουν καλλιεργηθεί τα τελευταία χρόνια στις ελληνοαλβανικές σχέσεις. Αντιθέτως, αναδεικνύει έναν ηγέτη που λειτουργεί με στρατηγικό καιροσκοπισμό: Επιθετικός όταν θεωρεί ότι μπορεί να αποκομίσει εσωτερικό πολιτικό όφελος ή να πιέσει την Αθήνα, απολύτως ευθυγραμμισμένος όταν πρόκειται για τη δυτική στρατηγική αρχιτεκτονική. Παρά τις εμφανείς πολιτικές, οικονομικές και αμυντικές εξαρτήσεις της Αλβανίας από την Τουρκία -σχέσεις που έχουν αποκτήσει χαρακτηριστικά δομικής εγγύτητας- στο ζήτημα του Ισραήλ τα Τίρανα επιλέγουν συνειδητή διαφοροποίηση από την αντιισραηλινή ρητορική της Άγκυρας. Αυτό αποδεικνύει, ότι ο Ράμα δεν λειτουργεί μόνο ως αποδέκτης επιρροών, αλλά ως στρατηγικός καιροσκόπος, που χαράσσει γραμμή εκεί όπου εξυπηρετείται το πολιτικό του αφήγημα. Και ακριβώς γι’ αυτό, οι επιλογές του έναντι της Ελλάδας δεν μπορούν να αποδοθούν μόνο σε «εξωτερικές πιέσεις», αλλά συνιστούν και συνειδητή πολιτική κατεύθυνση.
Η εικόνα ενός, μουσουλμανικής πλειοψηφίας, βαλκανικού κράτους, που τιμάται στην Κνεσέτ έχει και μια ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση. Σε μια περίοδο όπου η Τουρκία επιχειρεί ιδεολογική επιρροή στα Βαλκάνια και η Μέση Ανατολή διαχέει αστάθεια στην Ευρώπη, η αλβανική στάση αποδομεί το απλουστευτικό δίπολο «ισλαμικός κόσμος εναντίον Ισραήλ».
Η ομιλία Ράμα δεν είναι μόνο φόρος τιμής στο παρελθόν, αλλά και προσπάθεια άσκησης υψηλής διπλωματίας με το βλέμμα στραμμένο στην Ουάσιγκτον. Παραμένει, όμως, το ερώτημα: Μπορεί η επίκληση της «μπέσας» και της ηθικής δέσμευσης προς το Ισραήλ να συμβαδίσει με την ελλειμματική καλή γειτονία προς την Αθήνα; Ή μήπως η αλβανική «μπέσα» είναι προϊόν επιλεκτικής χρήσης, που εξαντλείται εκεί όπου υπάρχουν ισχυρά διεθνή ερείσματα, αφήνοντας τις περιφερειακές σχέσεις στο έλεος ενός καιροσκοπικού εθνικισμού; Στα Βαλκάνια, οι ταυτότητες συχνά προαναγγέλλουν συμμαχίες, αλλά οι αντιφάσεις τους είναι εκείνες που αποκαλύπτουν το πραγματικό βάθος της ειλικρίνειάς τους.