Η παγκόσμια «σκακιέρα» μεταβάλλεται βίαια, με τους ειδικούς να προειδοποιούν για έναν πραγματικό κίνδυνο κατακερματισμού της Ευρώπης. Η εποχή όπου το διεθνές δίκαιο και ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ αποτελούσαν το πλαίσιο προστασίας της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών φαίνεται να δύει.
Η πρόσφατη αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, σε συνδυασμό με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη δράση του Ισραήλ στη Γάζα, καταδεικνύουν μια κοινή τάση: οι στρατιωτικά ισχυροί αγνοούν πλέον τους διεθνείς κανόνες.
Η «ηθική» του Τραμπ και το κενό δικαίου
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ανοιχτά πως ο μόνος περιορισμός στις ενέργειές του είναι η προσωπική του κρίση και όχι οι νομικές δεσμεύσεις. Η παγκόσμια τάξη που εγκαθιδρύθηκε το 1945 καταρρέει, δίνοντας τη θέση της σε μια ασταθή πραγματικότητα που θυμίζει τον 19ο αιώνα, όπου οι σφαίρες επιρροής και οι ανταγωνιστικές συμμαχίες υπερισχύουν των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κυριαρχικής ισότητας.
Οι προκλήσεις για τη Γηραιά Ήπειρο
Για την Ευρώπη, οι προοπτικές είναι εξαιρετικά ανησυχητικές λόγω:
Στρατιωτικής υστέρησης: Περιορισμένη ικανότητα για άμεση και ενιαία στρατιωτική δράση.
Εσωτερικών τριγμών: Άνοδος λαϊκιστικών και ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων.
Εξωτερικών παρεμβάσεων: Υπονόμευση των δημοκρατικών διαδικασιών από Ρωσία, Κίνα και Ιράν.
Διμερούς διπλωματίας: Η τάση των ΗΠΑ και της Ρωσίας να παρακάμπτουν την ΕΕ, προτιμώντας να διαπραγματεύονται ξεχωριστά με κάθε χώρα ώστε να τις ελέγχουν ευκολότερα.
Το «Τρίτο Μονοπάτι» και η ελπίδα
Ωστόσο, η παρακμή δεν είναι μονόδρομος. Όπως υπογράμμισε ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός, οι «ενδιάμεσες δυνάμεις» δεν είναι ανίσχυρες. Παρόλο που οι ηγεμόνες απορρίπτουν το δίκαιο προς όφελος της ισχύος, χώρες όπως αυτές της ΕΕ, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν τη δυνατότητα να οικοδομήσουν μια νέα τάξη πραγμάτων βασισμένη στην αλληλεγγύη και την αειφόρο ανάπτυξη.
Για να επιβιώσει η Ευρώπη απέναντι στην οικονομική απειλή του Τραμπ και την επιθετικότητα της Ρωσίας, οφείλει να βρει την πολιτική βούληση να ξεπεράσει τις ελλείψεις της και να δράσει συλλογικά, υπερασπιζόμενη τις αξίες της σε έναν κόσμο όπου η δύναμη τείνει να γίνει το μοναδικό «δίκαιο».