Μετά την επιτυχημένη –κατά την Ουάσιγκτον– στρατιωτική επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος στη Βενεζουέλα, εντείνονται οι εκτιμήσεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν ένα παρόμοιο εγχείρημα στη Μέση Ανατολή, αυτή τη φορά με στόχο το Ιράν. Η μαζική κινητοποίηση αμερικανικών στρατιωτικών μέσων στην ευρύτερη περιοχή θεωρείται από αναλυτές ένδειξη προετοιμασίας για πιθανή ένοπλη δράση.
Μεταξύ των κινήσεων που καταγράφονται είναι η ανάπτυξη ισχυρής ναυτικής δύναμης στην Αραβική Θάλασσα, η προώθηση αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot και THAAD, καθώς και η απομάκρυνση μη απαραίτητου προσωπικού από αμερικανικές βάσεις. Παράλληλα, έχουν ήδη σημειωθεί περιστατικά που ανεβάζουν το θερμόμετρο: ιρανικές αρχές κατέλαβαν δύο ξένα δεξαμενόπλοια για λαθρεμπόριο πετρελαίου, ενώ καταγράφηκαν προσεγγίσεις σε πλοία με αμερικανική σημαία. Σε ένα ακόμη επεισόδιο, αμερικανικό F-35C κατέρριψε ιρανικό UAV τύπου Shahed στην Αραβική Θάλασσα. Η αυξανόμενη ένταση έχει οδηγήσει εμπορικά πλοία να επισπεύδουν την αποχώρησή τους από τον Περσικό Κόλπο, ενώ οι αμερικανικές αρχές εξέδωσαν οδηγίες αποφυγής ιρανικών χωρικών υδάτων.
Σχέδιο ταχείας και στοχευμένης επιχείρησης
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η αμερικανική κυβέρνηση δεν επιδιώκει μακρά εμπλοκή αλλά μια σύντομη, ακριβή και αποφασιστική επιχείρηση, ενδεχομένως με στόχο την αποσταθεροποίηση ή και αλλαγή του ιρανικού καθεστώτος. Κεντρικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, αξιοποιώντας αεροπορική ισχύ από αεροπλανοφόρα και πυραυλικά πλήγματα από αντιτορπιλικά και πυρηνικά υποβρύχια.
Σε δεύτερο χρόνο θα μπορούσαν να συμμετάσχουν βομβαρδιστικά της Αεροπορίας, είτε από την αμερικανική ενδοχώρα είτε από προκεχωρημένες βάσεις όπως το Ντιέγκο Γκαρσία. Σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, όμως, η γεωγραφία και η απροθυμία κρατών του Κόλπου να παράσχουν έδαφος περιορίζουν τις επιλογές χερσαίας στήριξης, καθιστώντας το ναυτικό πεδίο πιθανότερο χώρο δράσης.
Η αμερικανική ναυτική υπεροχή
Οι ΗΠΑ διατηρούν σαφές τεχνολογικό και επιχειρησιακό πλεονέκτημα στη θάλασσα. Στην περιοχή επιχειρούν εννέα πολεμικά πλοία, με κύρια δύναμη κρούσης μια ομάδα μάχης αεροπλανοφόρου στην Αραβική Θάλασσα. Αυτή περιλαμβάνει μαχητικά stealth F-35C, F/A-18 Super Hornet, αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου, ιπτάμενα ραντάρ και ανθυποβρυχιακά ελικόπτερα.
Τη συνοδεύουν αντιτορπιλικά εξοπλισμένα με πυραύλους Tomahawk και προηγμένα αντιαεροπορικά συστήματα, ενώ στην ευρύτερη ζώνη περιπολούν και πυρηνικά υποβρύχια κρούσης με δυνατότητα μαζικών πυραυλικών πληγμάτων. Η συγκέντρωση αυτή επιτρέπει πολλαπλούς άξονες επίθεσης — από στρατιωτικές εγκαταστάσεις και πυρηνικές υποδομές έως κρίσιμες οικονομικές και πολιτικές δομές.
Πιθανά σενάρια ιρανικής αντίδρασης
Η Τεχεράνη αναμένεται να απαντήσει ασύμμετρα. Σε χαμηλή ένταση, θα μπορούσε να περιοριστεί σε παρενοχλήσεις εμπορικής ναυσιπλοΐας και ασκήσεις επίδειξης ισχύος. Σε μεσαία κλιμάκωση, δεν αποκλείονται πλήγματα κατά αμερικανικών ή συμμαχικών στόχων στον Κόλπο.
Μόνο σε ακραίο σενάριο θα επιχειρούσε πλήρη ναυτική κλιμάκωση, όπως αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ — κίνηση με παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες και υψηλό ρίσκο συντριπτικής αντεπίθεσης.
Η ιρανική στρατηγική άρνησης θαλάσσιου ελέγχου
Γνωρίζοντας την αδυναμία της σε συμβατική σύγκρουση, η ιρανική ναυτική στρατηγική βασίζεται στην «άρνηση θαλάσσιου ελέγχου». Οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν εκατοντάδες ταχύπλοα σκάφη με πυραύλους και ρουκέτες για επιθέσεις κορεσμού, παράκτιες πυραυλικές συστοιχίες, drones αυτοκτονίας και ειδικά πλοία εκτόξευσης μη επανδρωμένων μέσων.
Η γεωγραφία ενισχύει αυτή τη λογική: τα Στενά του Ορμούζ, στο στενότερο σημείο τους μόλις 33 χλμ., με διαύλους ναυσιπλοΐας περίπου 3 χλμ. ανά κατεύθυνση, αποτελούν στρατηγικό μοχλό πίεσης. Νάρκες, πύραυλοι, μικρά υποβρύχια και drones θα μπορούσαν να διαταράξουν τη διέλευση.
Παγκόσμιες ενεργειακές επιπτώσεις
Από τα Στενά διέρχονται καθημερινά πάνω από 17 εκατ. βαρέλια πετρελαίου — περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Εναλλακτικοί αγωγοί Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ καλύπτουν μόλις μικρό μέρος αυτής της ροής, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε διακοπή θα προκαλούσε ισχυρό ενεργειακό και οικονομικό σοκ διεθνώς.
Τα όρια της ιρανικής αποτροπής
Παρά το γεωγραφικό πλεονέκτημα, η ιρανική μόχλευση θεωρείται εύθραυστη μακροπρόθεσμα. Προηγούμενες αεροπορικές επιθέσεις του Ισραήλ και αμερικανικές επιχειρήσεις ανέδειξαν κενά στην αεράμυνα και την αεροπορική ισχύ της χώρας. Αν και το Ιράν διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων και drones, η αποτελεσματικότητά του απέναντι σε συντονισμένη πολυτομεακή επίθεση αμφισβητείται.
Το στρατηγικό ερώτημα της Ουάσιγκτον
Το κρίσιμο ζήτημα παραμένει ο τελικός στόχος των ΗΠΑ. Μπορούν περιορισμένα αεροπορικά πλήγματα να αποδυναμώσουν ουσιαστικά το ιρανικό καθεστώς ή το πυρηνικό του πρόγραμμα; Ή μήπως θα ενισχύσουν το ιδεολογικό αφήγημα της Τεχεράνης και την επιδίωξη πυρηνικής αποτροπής;
Χωρίς σαφώς καθορισμένο πολιτικό σχέδιο πέρα από τη στρατιωτική πίεση, υπάρχει ο κίνδυνος οι επιχειρήσεις να ενισχύσουν —αντί να κάμψουν— τη στρατηγική αντοχή του Ιράν, παρατείνοντας την αστάθεια σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.