Για χρόνια, η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ιερουσαλήμ και Ριάντ παρουσιαζόταν ως το «ιερό δισκοπότηρο» της διπλωματίας στη Μέση Ανατολή — το βραβείο που θα δικαίωνε τις θυσίες και θα άλλαζε τον χάρτη της περιοχής.
Ωστόσο, στην αυγή του 2026, η πραγματικότητα είναι αδυσώπητη: η συμφωνία δεν έχει απλώς καθυστερήσει, αλλά φαίνεται να έχει ακυρωθεί από τις ίδιες τις δομικές και πολιτικές ανατροπές της τελευταίας διετίας.
1. Το Ριάντ πήρε το «έπαθλο» χωρίς να πληρώσει το τίμημα
Η στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ να αποσυνδέσει την αμερικανο-σαουδαραβική συνεργασία από το ζήτημα του Ισραήλ άλλαξε τα δεδομένα. Κατά την επίσκεψη του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS) στην Ουάσιγκτον στα τέλη του 2025, η Σαουδική Αραβία εξασφάλισε σχεδόν τα πάντα:
- Ανακήρυξη σε Σημαντικό Μη Νατοϊκό Σύμμαχο (MNNA).
- Πρόσβαση σε μαχητικά F-35 πέμπτης γενιάς.
- Συμφωνία για πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς.
Από τη στιγμή που η Ουάσιγκτον έπαψε να θέτει την αναγνώριση του Ισραήλ ως προϋπόθεση για αυτά τα ανταλλάγματα, η Σαουδική Αραβία έχασε κάθε ουσιαστικό κίνητρο να προχωρήσει σε μια πολιτικά δαπανηρή εξομάλυνση.
2. Η «τοξικότητα» της κοινής γνώμης μετά τη Γάζα
Οι αριθμοί δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας. Πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023, το 43% των Σαουδαράβων έβλεπε θετικά τις οικονομικές σχέσεις με το Ισραήλ. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει κατακρημνιστεί στο 17%, ενώ το 96% των πολιτών απαιτεί τη διακοπή κάθε επαφής με το εβραϊκό κράτος. Για έναν ηγέτη όπως ο MBS, που στηρίζει τη νομιμότητά του στη νέα γενιά, η εξομάλυνση αποτελεί πλέον πολιτική αυτοκτονία.
3. Οικονομικοί τριγμοί στο «Vision 2030»
Το φιλόδοξο σχέδιο εκσυγχρονισμού της Σαουδικής Αραβίας αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Με το έλλειμμα του προϋπολογισμού να αναμένεται να αγγίξει τα 56 δισ. δολάρια το 2026 και τις ξένες επενδύσεις να υπολείπονται των στόχων, ο MBS δεν έχει τα περιθώρια να ρισκάρει εσωτερική αστάθεια για χάρη μιας αμφιλεγόμενης εξωτερικής πολιτικής.
4. Η ανάδυση ενός «Ισλαμικού ΝΑΤΟ»
Αντί για συμμαχία με το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία φαίνεται να οικοδομεί τον δικό της πόλο ισχύος. Η πρόσφατη αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν και η προσέγγιση με την Τουρκία (με στόχο την αγορά των μαχητικών KAAN) δείχνουν μια προσπάθεια στρατηγικής ανεξαρτησίας. Το Ισραήλ δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως σύμμαχος κατά του Ιράν, αλλά ως ο κύριος ανταγωνιστής για την ηγεμονία στη Μέση Ανατολή.
5. Το «όχι» στις Συμφωνίες του Αβραάμ
Τέλος, ο MBS αρνείται να προσχωρήσει σε ένα πλαίσιο που φέρει τη «σφραγίδα» των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του μεγάλου του ανταγωνιστή στον Κόλπο. Οποιαδήποτε μελλοντική κίνηση θα πρέπει να είναι αποκλειστικά σαουδαραβικής έμπνευσης και να περιλαμβάνει απαρέγκλιτα τη δημιουργία Παλαιστινιακού κράτους — έναν όρο που η τρέχουσα ισραηλινή πολιτική ηγεσία απορρίπτει κατηγορηματικά.
Το όνειρο της μεγάλης συμφωνίας, που θα έφερνε την οριστική αποδοχή του Ισραήλ στον αραβικό κόσμο, φαίνεται να σβήνει μέσα στα συντρίμμια της Γάζας και τους νέους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.