Η Κίνα φαίνεται να επιταχύνει την πορεία της προς το μέλλον, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται να χάνουν έδαφος, εν μέρει εξαιτίας των εμπορικών, μεταναστευτικών και δημοσιονομικών επιλογών της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ.
Αυτή είναι η βασική διαπίστωση του δημοσιογράφου Έβαν Όσνος σε εκτενές αφιέρωμά του στο The New Yorker, με τίτλο «Το Μέλλον, Φτιαγμένο στην Κίνα». Όπως υποστηρίζει, το Πεκίνο μπορεί να επικρατήσει της Ουάσινγκτον στην κούρσα για τις τεχνολογίες και τις βιομηχανίες του αύριο, από την τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική έως τη βιοτεχνολογία και ενδεχομένως την ανάπτυξη νέων θεραπειών για τον καρκίνο.
Σύμφωνα με τον Όσνος, η Κίνα βρίσκεται σήμερα σε θέση να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα δεκαετιών κρατικών επενδύσεων, βιομηχανικής πολιτικής και μακροπρόθεσμου διπλωματικού σχεδιασμού.
Αμερικανός αξιωματούχος που μίλησε στον δημοσιογράφο εξέφρασε μάλιστα έντονη ανησυχία για την πορεία της βιοτεχνολογίας. Όπως ανέφερε, υπάρχει ο φόβος ότι η βιοτεχνολογία θα αποτελέσει για τις ΗΠΑ ό,τι αποτέλεσαν τα ηλεκτρικά οχήματα, καθώς σημαντικό επιστημονικό και τεχνολογικό ταλέντο έχει μετακινηθεί προς την Κίνα.
Την ίδια ώρα, το Πεκίνο επιχειρεί να ενισχύσει την εικόνα του ως παγκόσμιου τεχνολογικού κέντρου, προσκαλώντας δυτικούς επενδυτές, influencers και αναλυτές σε οργανωμένες επισκέψεις στις υποδομές και τις τεχνολογικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Μια νέα πραγματικότητα στην καθημερινότητα
Ο Όσνος, ο οποίος είχε ζήσει για οκτώ χρόνια στο Πεκίνο ως ανταποκριτής, επέστρεψε στην κινεζική πρωτεύουσα για τις ανάγκες του ρεπορτάζ του.
Η εικόνα που περιγράφει είναι μιας πόλης αισθητά πιο ήσυχης από εκείνη που γνώριζε πριν από περισσότερο από μία δεκαετία. Τα ηλεκτρικά οχήματα κινούνται σχεδόν αθόρυβα στους δρόμους, ενώ η καθημερινότητα έχει μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό στο διαδίκτυο.
Η Κίνα διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου παγκοσμίως, με σχεδόν οποιοδήποτε προϊόν να μπορεί να φτάσει στην πόρτα του καταναλωτή μέσω ταχυμεταφορών.
Παράλληλα, οι ψηφιακές πληρωμές μέσω εφαρμογών όπως το WeChat και το Alipay έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής. Η εκτεταμένη χρήση τους δημιουργεί, σύμφωνα με τον Όσνος, έναν τεράστιο όγκο δεδομένων σχετικά με τις μετακινήσεις, τις συναλλαγές και τις προτιμήσεις των πολιτών.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της επιτήρησης
Η τεχνολογική πρόοδος συνοδεύεται, ωστόσο, από ένα ιδιαίτερα αυστηρό σύστημα παρακολούθησης.
Ο Όσνος περιγράφει την εμπειρία του από έκθεση τεχνητής νοημοσύνης στο Πεκίνο, όπου ένα σύστημα ανέλυσε τις μικροεκφράσεις του προσώπου του και επιχείρησε να αποτυπώσει τη συναισθηματική του κατάσταση.
Η τεχνολογία αυτή, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναγνώριση ατόμων που θεωρούνται εν δυνάμει «ταραχοποιοί». Αντίστοιχα συστήματα αναπτύσσονται και για σχολεία, όπου οι μαθητές μπορούν να κατατάσσονται σε διαφορετικά επίπεδα συναγερμού ανάλογα με τα δεδομένα που συλλέγονται.
Έτσι, η Κίνα παρουσιάζει ένα μοντέλο όπου η ψηφιοποίηση της καθημερινότητας συνυπάρχει με ένα εκτεταμένο σύστημα κρατικής επιτήρησης, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τα όρια της ιδιωτικότητας.
Η βιομηχανική υπεροχή του Πεκίνου
Στο οικονομικό και βιομηχανικό πεδίο, τα στοιχεία που παραθέτει το New Yorker καταδεικνύουν το μέγεθος της κινεζικής παραγωγικής ισχύος.
Η Κίνα παράγει περίπου το 70% των παγκόσμιων drones, ηλεκτρικών οχημάτων, μπαταριών ιόντων λιθίου και φωτοβολταϊκών κυψελών, ενώ κατασκευάζει περισσότερα βιομηχανικά ρομπότ από ό,τι ο υπόλοιπος κόσμος συνολικά.
Παράλληλα, στον τομέα της ιατρικής έρευνας, έχει ξεπεράσει τις ΗΠΑ στον αριθμό καταγεγραμμένων κλινικών δοκιμών, ενώ η ναυπηγική της δυναμικότητα είναι πολλαπλάσια εκείνης των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η κινεζική ηγεσία, πάντως, αποφεύγει μια μετωπική σύγκρουση με την Ουάσινγκτον, καθώς θεωρεί ότι οι ΗΠΑ, παρά τις αδυναμίες τους, εξακολουθούν να διαθέτουν τεράστια ισχύ.
Η κρίσιμη μάχη για την επόμενη γενιά τεχνολογιών
Το πραγματικό διακύβευμα, σύμφωνα με τους αναλυτές που επικαλείται ο Όσνος, αφορά τις βιομηχανίες που θα καθορίσουν την παγκόσμια οικονομία και ισχύ τις επόμενες δεκαετίες.
Ο ειδικός σε θέματα Κίνας Ρας Ντόσι υποστηρίζει ότι εάν οι ΗΠΑ χάσουν την κούρσα στην τεχνητή νοημοσύνη, τη βιοτεχνολογία και τη ρομποτική, όπως συνέβη προηγουμένως σε μεγάλο βαθμό με τα φωτοβολταϊκά, τις μπαταρίες και τα ηλεκτρικά οχήματα, οι συνέπειες θα μπορούσαν να μεταβάλουν μόνιμα την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.
Μάλιστα, κινεζική δεξαμενή σκέψης έχει δημοσιεύσει έκθεση με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ευχαριστούμε Τραμπ», υποστηρίζοντας ότι οι δασμοί, η πολιτική απέναντι στους συμμάχους και οι περιορισμοί στη μετανάστευση που εφαρμόζει η αμερικανική κυβέρνηση λειτουργούν προς όφελος της Κίνας και επιταχύνουν, όπως υποστηρίζει, «το λυκόφως μιας αυτοκρατορίας».
Η αίσθηση που μεταφέρεται από τις επαφές του Όσνος με Κινέζους αξιωματούχους και Ευρωπαίους διπλωμάτες είναι ότι το Πεκίνο αντιμετωπίζει πλέον τον εαυτό του ως ανερχόμενη δύναμη με αυξανόμενη αυτοπεποίθηση.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης που έχει συμμετάσχει σε συναντήσεις με τον Σι Τζινπίνγκ και τους συμβούλους του, «νιώθουν σαν τους πρωταθλητές του κόσμου».