Η εικόνα ήταν αποκαλυπτική: Από τη μία, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος γινόταν επισήμως δεκτός στη Σόφια, το Σάββατο 17 Οκτωβριου, από τον Πατριάρχη Βουλγαρίας Δανιήλ και μέλη της Ιεράς Συνόδου και από την άλλη, μια ολιγάριθμη ομάδα διαμαρτυρόταν έξω από το Συνοδικό Μέγαρο, επιχειρώντας να εμφανίσει την επίσκεψη αυτή ως πρόκληση. Η εικόνα επιβεβαιώθηκε και χθες Κυριακή, 18 Οκτωβρίου, στον καθεδρικό ναό «Αλέξανδρος Νιέφσκι», όπου ο Οικουμενικός Πατριάρχης και ο Πατριάρχης Βουλγαρίας προσευχήθηκαν για την ειρήνη και την ενότητα των Εκκλησιών. Η θεσμική πραγματικότητα απείχε εμφανώς από την προσπάθεια της δημιουργίας μιας ψευδούς εικόνας… «εσωτερικής εξέγερσης» στη Σόφια που επιχείρησαν να κατασκευάσουν όσοι πολέμησαν την επίσκεψη του κ. Βαρθολομαίου.
Η αναντιστοιχία ανάμεσα στη θεσμική υποδοχή και στον θόρυβο των αντιδράσεων είναι το πρώτο στοιχείο που δεν πρέπει να χαθεί: Οι διαμαρτυρόμενοι δεν εκπροσωπούν το σύνολο της Βουλγαρικής κοινωνίας και Εκκλησίας, η οποία άλλωστε προσκάλεσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη.
Πίσω, όμως, από τις θεολογικές αιτιάσεις διακρίνεται μια βαθύτερη σύγκρουση ισχύος. Μετά την παραχώρηση Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας, το 2019, η Μόσχα δεν αμφισβητεί απλώς μια απόφαση της Κωνσταντινούπολης. Αμφισβητεί το ίδιο το δικαίωμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς της παγκόσμιας Ορθοδοξίας. Η ρήξη του Πατριαρχείου Μόσχας με το Φανάρι, το 2018, έδειξε ότι το ουκρανικό δεν ήταν μια στενή κανονική διαφωνία, αλλά πλήγμα στην αξίωση της Ρωσίας να ελέγχει τον μετασοβιετικό ορθόδοξο χώρο.
Εδώ επιστρατεύεται η παλιά ιδέα της «Τρίτης Ρώμης». Η Μόσχα επιδιώκει να μετατρέψει έναν ιστορικό αυτοκρατορικό μύθο σε σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα… Μετά το σχίσμα με την παπική Ρώμη και την πτώση της Κωνσταντινούπολης, επιδιώκει να εμφανιστεί η ίδια ως το κυρίαρχο κέντρο της Ορθοδοξίας. Ο Ρώσος Πατριάρχης Κύριλλος έχει επενδύσει στη σύζευξη Εκκλησίας, ρωσικού κράτους και «ρωσικού κόσμου». Κάθε αυτοκέφαλη Εκκλησία που συνομιλεί ελεύθερα με το Φανάρι περιορίζει αυτή τη φιλοδοξία. Γι’ αυτό η Βουλγαρία, χώρα με ισχυρούς ιστορικούς, πολιτισμικούς και εκκλησιαστικούς δεσμούς με τη Ρωσία, αποτελεί κρίσιμο πεδίο επιρροής.
Οι βουλγαρικοί κύκλοι, που καταγγέλλουν τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο ως όργανο της Δύσης, αναπαράγουν σχεδόν αυτούσιο το λεξιλόγιο της Μόσχας για την Ουκρανία.
Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα ξεκινά από διαφορετική αφετηρία, αλλά καταλήγει στο ίδιο αποτέλεσμα. Επιμένει να αντιμετωπίζει το Φανάρι ως τοπικό θρησκευτικό ίδρυμα της ελληνικής μειονότητας και όχι ως θεσμό με οικουμενική εμβέλεια. Τουρκικά εθνικιστικά δημοσιεύματα παρουσίασαν την επίσκεψη στη Βουλγαρία ως δυτική επιχείρηση κατά της Ρωσίας και επανέφεραν τη γνωστή επίκληση της συμφωνίας της Λωζάνης. Το 2024, μάλιστα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ζήτησε εξηγήσεις επειδή το Πατριαρχείο εμφανίστηκε μεταξύ των συμμετεχόντων στη Σύνοδο Ειρήνης για την Ουκρανία.
Η Μόσχα θέλει να υποκαταστήσει την Κωνσταντινούπολη… Η Άγκυρα να την περιορίσει. Δεν χρειάζεται κοινό επιτελείο για να υπάρξει σύγκλιση συμφερόντων. Αρκεί η ίδια επιδίωξη, δηλαδή ένα Φανάρι μικρότερο, απομονωμένο και λιγότερο ελεύθερο να δρα.
Γι’ αυτό το συλλείτουργο που γίνεται σήμερα, 19 Οκτωβρίου στη Μονή Ρίλας, υπερβαίνει τον εορταστικό συμβολισμό. Δηλώνει, ότι η Βουλγαρική Εκκλησία μπορεί να καθορίζει τις σχέσεις της χωρίς ρωσικό βέτο και χωρίς τουρκικούς περιορισμούς. Η μάχη για το Φανάρι είναι τελικά μάχη για το ποιος θα ορίζει την Ορθοδοξία: Οι ίδιες οι Εκκλησίες της ή τα κράτη που θέλουν να τη χρησιμοποιούν!
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr