«Ο κύβος ερρίφθη» για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector), υποστηρίζει υψηλόβαθμο κυβερνητικό στέλεχος, το οποίο υπογραμμίζει ότι το έργο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενεργειακό έργο στρατηγικής σημασίας για την Ανατολική Μεσόγειο και να μην εμπλέκεται σε γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και η ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας προς την Τουρκία, μετά την έκδοση της NAVTEX την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου.
Αντίστροφη μέτρηση για τον απόπλου
Ο χρόνος μετρά αντίστροφα για την επανέναρξη των ερευνών. Το γαλλικό ερευνητικό σκάφος ABEILLE MARENGO, που έχει ναυλώσει η ανάδοχος Nexans, αναμένεται να αποπλεύσει από το λιμάνι του Ηρακλείου εντός των επόμενων ωρών, για έρευνες που θα διαρκέσουν περίπου έξι μήνες στην περιοχή από την Κάρπαθο έως την Κύπρο.
Σύμφωνα με την ενημέρωση από το λιμάνι, οι έρευνες θα είναι γεωμετρικές και γεωλογικές, με στόχο τον εντοπισμό της ασφαλέστερης όδευσης για την πόντιση του καλωδίου.
Το πλοίο βρίσκεται στο Ηράκλειο από τις 27 Οκτωβρίου και έχουν ολοκληρωθεί οι απαραίτητες προετοιμασίες. Από το πρωί καταγράφεται αυξημένη κινητικότητα στο πλήρωμα, ένδειξη ότι η αναχώρηση βρίσκεται στο τελικό στάδιο. Μόλις δοθεί η σχετική οδηγία, θα λυθούν οι κάβοι με τη συνδρομή ρυμουλκών. Οι καιρικές συνθήκες έχουν βελτιωθεί αισθητά και είναι πλέον ευνοϊκές.
Οι διπλωματικές διαβουλεύσεις αναμένεται να κορυφωθούν εντός του τρέχοντος 48ωρου, ώστε οι έρευνες να ξεκινήσουν χωρίς ένταση. Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη, και οι έρευνες φέρουν τον κωδικό «Ήρεμα νερά», με στόχο το κλίμα αυτό να διατηρηθεί και όταν το σκάφος περάσει στα διεθνή ύδατα μετά την Κάρπαθο.
Αρχικά το πλοίο θα κινηθεί βόρεια κατά μήκος της Κρήτης για τη βαθμονόμηση των οργάνων και, αν οι δοκιμές πάνε καλά, θα απλώσει τα ηχοβολιστικά για τη σάρωση του βυθού και την επιλογή της διαδρομής πόντισης. Οι εργασίες βυθομέτρησης θα γίνουν από τα νοτιοανατολικά της Καρπάθου έως τα 12 ναυτικά μίλια της Κύπρου.
Έχει ήδη ολοκληρωθεί το 60% των ερευνών στη διαδρομή, όταν το 2024 διακόπηκαν ανοιχτά της Κάσου. Η Αθήνα θέλει να έχει διασφαλιστεί ότι ο πλους προς Κάσο και Κάρπαθο δεν θα αναχαιτιστεί, με την αισιοδοξία να συνοδεύεται από «μικρό καλάθι».
Το «όλα καλά» του Φιντάν
Το Σάββατο το πρωί ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έστειλε σήμα αποκλιμάκωσης, απαντώντας στον Έλληνα ομόλογό του ότι είναι «όλα καλά» για τις NAVTEX, ενώ τουρκικές πηγές έκαναν λόγο για επίλυση του ζητήματος. Η αρχική αντίδραση του ελληνικού ΥΠΕΞ ήταν ότι η εσωτερική διαχείριση της Τουρκίας δεν αφορά την Αθήνα και ότι η Ελλάδα είναι η μόνη αδειοδοτούσα χώρα. Στην Αθήνα ερμήνευσαν τη μεταστροφή ως προσπάθεια του Φιντάν να αναλάβει ο ίδιος την ευθύνη των επόμενων βημάτων.
Η γαλλική ρηματική διακοίνωση, που παραδόθηκε την Παρασκευή, είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν περιείχε αίτημα άδειας ούτε αναγνώριζε τουρκική θαλάσσια δικαιοδοσία: η αδειοδότηση ζητήθηκε μόνο από Ελλάδα και Κύπρο, που εξέδωσαν τις NAVTEX, ενώ η Τουρκία απάντησε με αντι-NAVTEX.
Το Παρίσι φέρεται να διευκρίνισε ότι δεν εμπλέκεται σε ζητήματα αξιώσεων επί θαλάσσιων ζωνών και ότι η ενημέρωση τρίτων κρατών δεν συνεπάγεται αναγνώριση δικαιοδοσίας.
Αν το κείμενο κριθεί ικανοποιητικό από την Άγκυρα, το βασικό σενάριο προβλέπει ένα απλό «hailing», δηλαδή επικοινωνία δι’ ασυρμάτου από τουρκικό πολεμικό όταν το σκάφος φτάσει στο επίμαχο σημείο. Το πεδίο θα δείξει αν αυτό θα επαληθευτεί.
Το μήνυμα των ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ, μέσω των διπλωματικών τους αρχών σε Αθήνα, Λευκωσία και Άγκυρα, μεταφέρουν, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι σε τέτοια έργα δεν δικαιολογείται ένσταση ή αντίρρηση από καμία πλευρά, στη γραμμή που είχε διατυπώσει ο Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα. Η ενημέρωση προς την τουρκική πλευρά θα γίνει προφορικά και πιθανότατα από τον Αμερικανό πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπαράκ.
Τρεις παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν τη στάση της Άγκυρας: οι διεθνείς αντιδράσεις στο τουρκολιβυκό μνημόνιο από ΕΕ, ΗΠΑ και Αίγυπτο, η αμερικανική παρέμβαση που στενεύει τα περιθώρια ελιγμών, και το γεγονός ότι πρόκειται για ευρωπαϊκό έργο με σημαντική χρηματοδότηση και συμμετοχή γαλλικών εταιρειών, που αυξάνει το κόστος μιας παρεμπόδισης.
Το πλέγμα των NAVTEX και το μήνυμα Μητσοτάκη
Αθήνα και Λευκωσία παραμένουν σε πλήρη συντονισμό. Η NAVTEX που εξέδωσε ο σταθμός του Ηρακλείου ισχύει έως τις 6 Μαρτίου, ενώ τη σκυτάλη παίρνει η Κυπριακή Δημοκρατία με δική της ναυτική οδηγία για τις έρευνες εντός της κυπριακής ΑΟΖ, δημιουργώντας ένα «πλέγμα» οδηγιών που καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή από την Κρήτη μέχρι την Κύπρο.
Από τις Σέρρες, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε μηνύματα εντός και εκτός Ελλάδας, με έμμεση αναφορά στα ελληνοτουρκικά: όταν υπάρχει βούληση, μεθοδικότητα, τόλμη και αποφασιστικότητα, ακόμη και οι πιο μακροχρόνιες εκκρεμότητες μεταξύ κρατών μπορούν να βρουν λύση. Επανέλαβε ότι Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες των ερευνών για ένα έργο ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος.
Τα επόμενα βήματα
Το επόμενο ορόσημο είναι η αποδέσμευση των 25 εκατ. ευρώ από τη Λευκωσία, βάσει της διακρατικής συμφωνίας, ποσό για το οποίο ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης έχει δεσμευτεί ότι θα καταβληθεί με την έκδοση της NAVTEX.
Η ολοκλήρωση των ερευνών θα ανοίξει τον δρόμο και για πρόσθετη χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζει κεφάλαια της τάξης του 1 δισ. ευρώ.