Έπειτα από έντονη διπλωματική κινητικότητα, με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι συνεννοήσεις που είχαν προηγηθεί με γαλλική διαμεσολάβηση θα τηρηθούν, το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo αναμένεται να επιστρέψει τις επόμενες ώρες στην περιοχή των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Η επανέναρξη των εργασιών επιχειρείται σε ένα περιβάλλον αυξημένης διπλωματικής ευαισθησίας, με βασικό ζητούμενο να αποφευχθούν νέες παρεμβάσεις και εμπλοκές από την τουρκική πλευρά.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη μια σημαντική αμερικανική παρέμβαση, η οποία αποσκοπεί στην απρόσκοπτη συνέχιση του έργου. Οι ΗΠΑ, μέσω των διπλωματικών τους αποστολών σε Αθήνα, Άγκυρα και Λευκωσία, μεταφέρουν τη θέση τους, η οποία κινείται στο πλαίσιο όσων είχε επισημάνει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα.
Το μήνυμα προς τις εμπλεκόμενες πλευρές είναι σαφές: σε έργα αυτού του χαρακτήρα δεν δικαιολογείται η διατύπωση ενστάσεων ή αντιρρήσεων από καμία χώρα. Η σχετική ενημέρωση προς την Άγκυρα αναμένεται να γίνει προφορικά, με πιθανότερο συνομιλητή τον Αμερικανό πρέσβη Τομ Μπαράκ.
Την ίδια ώρα, στην Αθήνα η πολιτική αντιπαράθεση επικεντρώθηκε περισσότερο στο εάν η Γαλλία προχώρησε σε ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία και λιγότερο στην ουσία της ενημέρωσης και στις διασφαλίσεις που αυτή ενδεχομένως περιλαμβάνει.
Η συζήτηση αφορά τον διπλωματικό τρόπο με τον οποίο γνωστοποιήθηκε στην Άγκυρα η επανέναρξη των ερευνών, καθώς και το κατά πόσο η συγκεκριμένη κίνηση θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση κάποιου ρόλου της Τουρκίας στην περιοχή.
Το ακριβές περιεχόμενο της τελευταίας γαλλικής ενημέρωσης, η οποία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή, δεν έχει γίνει γνωστό. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η γαλλική πλευρά ξεκαθάρισε ότι δεν εμπλέκεται σε ζητήματα διεκδικήσεων επί θαλάσσιων ζωνών.
Παραμένει, ωστόσο, αδιευκρίνιστο εάν κοινοποιήθηκαν στην τουρκική πλευρά πρόσθετα στοιχεία για τις έρευνες, όπως οι συντεταγμένες της διαδρομής του ερευνητικού πλοίου.
Μια τέτοια πληροφορία, παρότι δεν συνιστά αίτημα για άδεια, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα ως επιχείρημα ότι έχει λόγο στη διαδικασία αδειοδότησης των εργασιών. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, η Τουρκία να επιχειρήσει να ενισχύσει αυτή τη θέση με την έκδοση δικής της NAVTEX, μόλις ξεκινήσουν οι έρευνες.
Ωστόσο, η εταιρεία υπέβαλε αίτημα αδειοδότησης αποκλειστικά προς την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ οι αρμόδιες αρχές των δύο χωρών εξέδωσαν τις σχετικές NAVTEX την Παρασκευή. Η συγκεκριμένη διαδικασία φέρεται να αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους της τουρκικής αντίδρασης.
Η γαλλική ενημέρωση και οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Απαντώντας στις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης για τη γραπτή επικοινωνία της Γαλλίας με την Τουρκία, διπλωματική πηγή υποστήριξε ότι, μετά την έκδοση της ελληνικής άδειας για τις έρευνες, πραγματοποιήθηκε ενημέρωση χωρών της περιοχής. Όπως διευκρινίστηκε, η επικοινωνία είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν αποτελούσε αίτημα για άδεια ή συναίνεση.
Η ίδια πηγή υπογράμμισε ότι η ενημέρωση τρίτων χωρών δεν συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας τους. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη σαφή διαφοροποίηση ανάμεσα στην επίσημη υποβολή αιτήματος από την εταιρεία προς την Ελλάδα και την έκδοση NAVTEX από τις ελληνικές αρχές, από τη μία πλευρά, και στην απλή ενημέρωση της Τουρκίας, η οποία στη συνέχεια εξέδωσε αντι-NAVTEX, από την άλλη.
Το ζήτημα έχει προκαλέσει και διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ ειδικών του Διεθνούς Δικαίου. Μία άποψη θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες εργασίες απαιτούν άδεια από το παράκτιο κράτος, καθώς συνδέονται έμμεσα με την υφαλοκρηπίδα, επί της οποίας τα σχετικά δικαιώματα απορρέουν αυτοδικαίως.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η ενημέρωση τρίτων χωρών δεν είναι υποχρεωτική και ενδέχεται να δημιουργήσει ένα αρνητικό προηγούμενο, αφήνοντας περιθώρια για την εμφάνιση μιας μορφής συνδιαχείρισης μέχρι την οριστική οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η αντίθετη νομική προσέγγιση υποστηρίζει ότι οι έρευνες για την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων δεν απαιτούν άδεια ή συναίνεση παράκτιων κρατών, καθώς δεν αποτελούν θαλάσσια επιστημονική έρευνα και δεν αφορούν άμεσα την υφαλοκρηπίδα. Υπό αυτό το πρίσμα, η ενημέρωση της Τουρκίας είχε καθαρά πρακτικό χαρακτήρα και δεν δημιουργεί οποιοδήποτε νομικό προηγούμενο ή δικαίωμα για την Άγκυρα.
Στο μεταξύ, η Τουρκία εξακολουθεί να αμφισβητεί την ελληνική αρμοδιότητα έκδοσης NAVTEX σε περιοχές που η Αθήνα θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της περιοχή ευθύνης. Η Άγκυρα επικαλείται την απουσία συμφωνίας για τον καθορισμό των σχετικών ορίων και προβάλλει δικές της διεκδικήσεις, οι οποίες συνδέονται με τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας». Οι τουρκικές αξιώσεις εκτείνονται μέχρι τη μέση του Αιγαίου και σε μεγάλο τμήμα της Ανατολικής Μεσογείου.
Ηλεκτρική διασύνδεση και ελληνοτουρκικά στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης
Η εξέλιξη του έργου αποκτά πλέον και έντονη πολιτική διάσταση, καθώς οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αναμένεται να αποτελέσουν ένα από τα βασικά θέματα της προεκλογικής συζήτησης. Η ελληνική NAVTEX για το γαλλικό ερευνητικό πλοίο, το οποίο πρόκειται να δραστηριοποιηθεί στην περιοχή νοτιοανατολικά της Κρήτης και της Ρόδου, βρίσκεται σε ισχύ έως τις 6 Μαρτίου.
Η αντιπολίτευση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, έχοντας ασκήσει επανειλημμένα κριτική στην κυβέρνηση για τους χειρισμούς της στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή των ερευνών το καλοκαίρι του 2024 είχε οδηγήσει σε διπλωματική κινητικότητα και τελικά στη διακοπή των εργασιών, αφήνοντας αρνητικό αποτύπωμα για την Αθήνα.
Έκτοτε, το ζήτημα εξελίσσεται σε μια παρατεταμένη κρίση χαμηλής έντασης, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να διατηρεί ενεργό το μέτωπο των ελληνοτουρκικών διαφορών. Αν και οι εθνικές κρίσεις δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε πολιτικό κόστος για την εκάστοτε κυβέρνηση, όταν δεν οδηγούν σε σοβαρή κλιμάκωση, συντηρούν ένα κλίμα αβεβαιότητας και επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.
Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η επιτυχής συνέχιση του έργου χωρίς νέες εμπλοκές θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό πολιτικό πλεονέκτημα. Η κυβέρνηση θα έχει τη δυνατότητα να υποστηρίξει ότι διασφάλισε την προώθηση μιας ευρωπαϊκής ενεργειακής προτεραιότητας, χωρίς να αποδεχθεί τις τουρκικές απαιτήσεις για προηγούμενη συνεννόηση ή έγκριση των δραστηριοτήτων στην περιοχή.
Από την πλευρά τους, τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ζητήσει σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξουν υποχωρήσεις στα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας και ότι η Τουρκία δεν θα αποκτήσει ρόλο στις διαδικασίες υλοποίησης του έργου. ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ έχουν ειδικότερα επισημάνει ότι οποιαδήποτε ενέργεια μπορεί να εκληφθεί ως αίτημα τουρκικής άδειας θα ήταν απαράδεκτη.
Καθοριστική για τις τελευταίες εξελίξεις εμφανίζεται η συμβολή της γαλλικής πλευράς, με τη συμμετοχή της εταιρείας Meridiam, η οποία εμπλέκεται στο έργο. Ο πρωθυπουργός επιδιώκει να προχωρήσει στην υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, όπως έχει δεσμευθεί, γνωρίζοντας ότι η διαδικασία συνοδεύεται από σημαντικές γεωπολιτικές δυσκολίες.
Παράλληλα, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί και τις πιέσεις από τα δεξιά της, με τον Αντώνη Σαμαρά να έχει αναδείξει τα εθνικά θέματα σε κεντρικό άξονα της πολιτικής του παρέμβασης. Η πιθανή θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» από την Τουρκία θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την κυβερνητική επιχειρηματολογία απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Στους ενδεχόμενους επόμενους χειρισμούς της Αθήνας περιλαμβάνεται και η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια και δυτικά της Κρήτης. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του χειμώνα έχουν προγραμματιστεί σεισμικές έρευνες από τη Chevron, με στόχο τον εντοπισμό πιθανών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.
Σε συνδυασμό με την πρόσφατη κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, οι εξελίξεις αυτές καθιστούν σαφές ότι τα εθνικά ζητήματα δύσκολα θα απουσιάσουν από την πολιτική αντιπαράθεση ενόψει των εκλογών. Η διαχείριση των σχέσεων με την Τουρκία συνδέεται άμεσα με το αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας των πολιτών, ενώ η αντιπολίτευση αναμένεται να αξιοποιήσει κάθε εξέλιξη για να ασκήσει πίεση στην κυβέρνηση.
Το πολιτικό μπρα ντε φερ, επομένως, αναμένεται να συνεχιστεί, με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου να βρίσκεται στο επίκεντρο τόσο της διπλωματικής όσο και της εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.