Σαφή προειδοποίηση για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης απηύθυνε η δεξαμενή σκέψης Bruegel, στον απόηχο των επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Όπως επισημαίνει, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές στις παγκόσμιες ροές ενέργειας, με άμεσες συνέπειες και για την ευρωπαϊκή αγορά.
Αν και το Ιράν ευθύνεται για περίπου το 5% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, το πραγματικό διακύβευμα αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου — ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη έχει το γεγονός ότι μέσω του ίδιου θαλάσσιου διαδρόμου μεταφέρονται όλες οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που καλύπτουν περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG. Το στενότερο σημείο των Στενών έχει πλάτος μόλις 39 χιλιόμετρα, γεγονός που τα καθιστά ευάλωτα σε στρατιωτικές ενέργειες.
Σύμφωνα με το Bruegel, μετά τα πρώτα πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου, η ναυσιπλοΐα στην περιοχή επιβραδύνθηκε σχεδόν έως ακινησίας. Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα: οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά περίπου 8%, ενώ η ευρωπαϊκή τιμή του φυσικού αερίου κατέγραψε άνοδο 20% το πρωί της 2ας Μαρτίου.
Η περαιτέρω πορεία των τιμών θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης. Μια σύντομη κρίση ενδέχεται να ενσωματώσει ένα πρόσθετο γεωπολιτικό «ασφάλιστρο κινδύνου» στις αγορές. Αντίθετα, μια παρατεταμένη αντιπαράθεση θα μπορούσε να περιορίσει τα παγκόσμια αποθέματα και να εντείνει την πίεση στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Παρότι η Ευρώπη εμφανίζεται λιγότερο εξαρτημένη από τις ενεργειακές ροές του Κόλπου σε σύγκριση με ασιατικές οικονομίες, παραμένει ευάλωτη στο LNG, επισημαίνει ο Σιμόνε Ταλιαπιέτρα του Bruegel. Εφόσον συνεχιστεί ο αποκλεισμός στα Στενά, η Ε.Ε. θα βρεθεί αντιμέτωπη με αυξημένο ανταγωνισμό από ασιατικές χώρες για διαθέσιμα φορτία LNG στην αγορά spot — ένα σκηνικό που παραπέμπει στην ενεργειακή κρίση της περιόδου 2021-2023.
Η συγκυρία είναι ακόμη πιο απαιτητική, καθώς τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Στο τέλος Φεβρουαρίου 2026 διαμορφώνονταν στα 46 δισ. κυβικά μέτρα, έναντι 60 δισ. το 2025 και 77 δισ. το 2024. Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει το σημερινό επίπεδο αποθεμάτων (περίπου 30%) «ασφαλές» λόγω της λήξης της περιόδου θέρμανσης, δεν αποκλείεται να προκύψουν δυσκολίες στην αναπλήρωσή τους ενόψει του επόμενου χειμώνα.
Η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σε τιμές και εφοδιασμό, συγκαλώντας ομάδα δράσης για την ενέργεια σε συνεργασία με τον Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας.
Η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει μνήμες από την ενεργειακή κρίση του 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Κατά τον Ταλιαπιέτρα, η απάντηση της Ευρώπης θα πρέπει να είναι η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, ώστε να περιοριστεί η έκθεσή της σε γεωπολιτικά σοκ που απορρέουν από την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.