Οι πρόσφατες δηλώσεις του Αχμέτ Νταβούτογλου, σε συνέντευξη στις 14 Ιανουαρίου, έφεραν ξανά στο προσκήνιο ένα κρίσιμο κεφάλαιο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Ο πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας παραδέχθηκε, ότι η Άγκυρα ανέπτυξε «ειδικούς μηχανισμούς» ώστε να συνεχίσει τις οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν, παρά τις κυρώσεις των ΗΠΑ.
Δεν πρόκειται για απλή διπλωματική αναφορά. Πρόκειται για πολιτική ομολογία, ότι η τουρκική ηγεσία επέλεξε συνειδητά να κινηθεί εκτός του πλαισίου, που είχαν διαμορφώσει οι ΗΠΑ για τον περιορισμό του Ιράν.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς η διαφωνία της Τουρκίας με τις κυρώσεις, αλλά το γεγονός, ότι διαμόρφωσε θεσμικά εργαλεία, ώστε να τις καταστήσει ανεφάρμοστες στην πράξη. Η αναφορά σε συντονισμό μεταξύ τουρκικής και ιρανικής Κεντρικής Τράπεζας, σε μηχανισμούς πληρωμών εκτός δολαρίου και σε «ειδικές διαδικασίες» για τη συνέχιση του εμπορίου, μαρτυρά έναν συγκροτημένο κρατικό σχεδιασμό και όχι μεμονωμένες πρωτοβουλίες ιδιωτών.
Το ζήτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό. Συνδέεται άμεσα με μία από τις σοβαρότερες νομικές και πολιτικές κρίσεις στις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας: Την υπόθεση της Halkbank.
Οι αμερικανικές αρχές κατηγόρησαν την τουρκική κρατική τράπεζα για… αλισβερίσι δισεκατομμυρίων δολαρίων, που περιλάμβανε εικονικές συναλλαγές, χρήση χρυσού και ψευδείς δηλώσεις για δήθεν ανθρωπιστικές εξαγωγές. Η κατάθεση του Ρεζά Ζαράμπ, (Τουρκο-ιρανού επιχειρηματία, που κατηγορείται ως μεσάζων στο κύκλωμα παράκαμψης των κυρώσεων), περιέγραψε έναν μηχανισμό που, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, απαιτούσε υψηλή πολιτική κάλυψη, αγγίζοντας τον πυρήνα της τότε πολιτικής ηγεσίας.
Για την Ουάσιγκτον, η υπόθεση δεν ήταν μια απλή εμπορική παρατυπία, αλλά μια ευθεία υπονόμευση της αμερικανικής στρατηγικής ασφάλειας. Η παραβίαση των κυρώσεων δεν αντιμετωπίστηκε ως οικονομική παρασπονδία, αλλά ως πράξη που αποδυνάμωνε έναν βασικό μηχανισμό πίεσης προς την Τεχεράνη.
Σήμερα, η εκκρεμότητα της Halkbank λειτουργεί ως μια μόνιμη «οικονομική θηλιά» πάνω από την Άγκυρα. Το ενδεχόμενο ενός εξοντωτικού προστίμου παραμένει ως ένας από τους ελάχιστους αλλά στρατηγικά κρίσιμους μοχλούς πίεσης στην Άγκυρα, που διαθέτει η Ουάσιγκτον σε μια περίοδο όπου τα παραδοσιακά διπλωματικά εργαλεία αποδεικνύονται περιορισμένης αποτελεσματικότητας.
Οι αποκαλύψεις αυτές επιβεβαιώνουν, ότι η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει τις δυτικές κυρώσεις ως δεσμευτικό πλαίσιο, αλλά ως ένα εργαλείο διαπραγμάτευσης. Η Άγκυρα επενδύει σε ένα αφήγημα «εθνικής επιβίωσης» (Survival Narrative), σύμφωνα με το οποίο εμφανίζεται ως περικυκλωμένη δύναμη, που νομιμοποιείται να παρακάμπτει περιορισμούς, όταν αυτοί θεωρούνται απειλή για την κυριαρχία και την ενεργειακή της ασφάλεια.
Η λογική αυτή έχει εξελιχθεί σε μια «τυποποιημένη διαδικασία» (Standard Operating Procedure) σε μια σειρά κεφάλαια της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. ¨Οπως για παράδειγμα:
- Ρωσία: Διατήρηση εμπορικών διαύλων και συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
- Αμυντική Θωράκιση: Η αγορά των S-400 παρά τις προειδοποιήσεις και την αποπομπή από το πρόγραμμα των F-35.
- Ιράν: Στρατηγική συνεργασία σε τομείς που συγκρούονται με τα δυτικά συμφέροντα.
Η Τουρκία επιχειρεί να ισορροπεί μεταξύ των μπλοκ ισχύος, αποφεύγοντας την πλήρη ταύτιση με τη δυτική γραμμή και επιδιώκοντας τον ρόλο του «επιτήδειου ευέλικτου», που αναδιαμορφώνει τους κανόνες κατά το δοκούν.
Το ερώτημα, που πλέον κυριαρχεί στην Ουάσιγκτον είναι σαφές: Όταν μια σύμμαχος χώρα, όχι μόνο διαφωνεί, αλλά οργανώνει ενεργά μηχανισμούς υπονόμευσης κεντρικών αμερικανικών επιλογών, ποιο είναι το όριο της «στρατηγικής εταιρικής σχέσης»;
Οι δηλώσεις Νταβούτογλου φωτίζουν μια περίοδο κατά την οποία η παραβίαση κυρώσεων δεν αποτέλεσε παρέκκλιση, αλλά πρόβα γεωπολιτικής αυτονόμησης. Και υπενθυμίζουν, ότι οι υποθέσεις, που ερευνώνται από την αμερικανική Δικαιοσύνη, δεν είναι απλώς οικονομικά σκάνδαλα, αλλά η αντανάκλαση μιας συνειδητής πολιτικής επιλογής να δοκιμαστούν τα όρια της δυτικής ανοχής.
Η διαπίστωση αυτή έχει άμεση σημασία και για την ελληνική εξωτερική πολιτική. Η Τουρκία δεν λειτουργεί ως ένας προβλέψιμος περιφερειακός εταίρος της Δύσης. Είναι μια δύναμη, που αντιμετωπίζει τη διεθνή νομιμότητα ως εργαλείο και όχι ως δεσμευτικό πλαίσιο. Για την Αθήνα, αυτό σημαίνει, ότι οποιαδήποτε διμερής συμφωνία ή πλαίσιο διαλόγου παραμένει ευάλωτο σε αναθεωρητικές ερμηνείες, ανάλογα με το πως μεταβάλλονται κάθε φορά τα συμφέροντα της Άγκυρας!
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr