Η δημόσια προειδοποίηση του Αμερικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ για τις εξελίξεις στη Συρία δεν αφορά απλώς παραβιάσεις εκεχειρίας ή υπερβάλλοντα ζήλο της Δαμασκού. Αφορά τη μεθοδική μετατροπή της Συρίας σε πεδίο εφαρμογής της νεοοθωμανικής στρατηγικής της Άγκυρας, με πρώτα θύματα τους Κούρδους και με ευρύτερες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια.
Ο Γκράχαμ ζήτησε άμεση και πλήρη ενημέρωση του Κογκρέσου για τις κινήσεις του μεταβατικού καθεστώτος της Δαμασκού και του Άχμεντ αλ-Σάρα (γνωστού ως Αμπού Μοχάμεντ αλ-Γκολάνι), καταγγέλλοντας στρατιωτική πίεση κατά των Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις — των δυνάμεων που αποτέλεσαν τον πιο αξιόπιστο χερσαίο σύμμαχο των ΗΠΑ στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο τι πράττει η Δαμασκός, αλλά ποιο στρατηγικό περιβάλλον της επιτρέπει να το πράττει.
Στη βορειοανατολική Συρία εξελίσσεται μια βίαιη αποδόμηση της κουρδικής αυτονομίας, όχι ως αποτέλεσμα εθνικής συμφιλίωσης, αλλά ως προϊόν στρατιωτικών τετελεσμένων. Περιοχές στρατηγικής σημασίας, ενεργειακοί κόμβοι και κρίσιμες υποδομές περνούν υπό κρατικό έλεγχο, ενώ οι κουρδικές δυνάμεις εξαναγκάζονται σε αποχωρήσεις ακόμη και από εγκαταστάσεις κράτησης πρώην τζιχαντιστών. Το αφήγημα της «ενσωμάτωσης» λειτουργεί ως φύλλο συκής για μια αναγκαστική πολιτική εξουδετέρωση.
Ταυτόχρονα, οι πιο πρόσφατες εξελίξεις αποκαλύπτουν ότι η υποτιθέμενη εκεχειρία καταρρέει στην πράξη. Οι συγκρούσεις συνεχίζονται, οι καταγγελίες για επιθέσεις πολλαπλασιάζονται και η «ειρηνευτική συμφωνία» αποδεικνύεται περισσότερο εργαλείο κατευνασμού της διεθνούς κοινότητας παρά πραγματική πρόθεση σταθεροποίησης. Η Δαμασκός εμφανίζεται πρόθυμη να υπογράψει, αλλά όχι να τηρήσει, επιβεβαιώνοντας ότι η στρατιωτική λύση παραμένει ο πραγματικός της στόχος.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος της Τουρκία είναι κεντρικός και όχι περιφερειακός. Η Άγκυρα δεν επιδιώκει μια σταθερή και κυρίαρχη Συρία. Επιδιώκει μια Συρία ελεγχόμενη, εξαρτημένη και γεωπολιτικά χειραγωγήσιμη, χωρίς κουρδική αυθυπαρξία και χωρίς δυτική παρουσία στο έδαφος. Η στρατηγική αυτή εντάσσεται πλήρως στο νεοοθωμανικό δόγμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το οποίο έχει ήδη εφαρμοστεί από τη βόρεια Συρία έως τη Λιβύη και το Κέρας της Αφρικής.
Οι Κούρδοι δεν αποτελούν απλώς παράπλευρη απώλεια. Συνιστούν δομικό εμπόδιο σε έναν σχεδιασμό που επιδιώκει τον έλεγχο πληθυσμών, ενεργειακών διαδρομών και στρατηγικών αξόνων από τον Ευφράτη έως τη Μεσόγειο. Η αποδόμησή τους δεν είναι παρενέργεια, αλλά στρατηγικός στόχος.
Η στάση του Ισραήλ αποτυπώνει καθαρά τη σοβαρότητα της κατάστασης. Το Τελ Αβίβ δεν αντιμετωπίζει τη «νέα» Συρία ως σταθεροποίηση, αλλά ως δυνητική απειλή εθνικής ασφάλειας. Η αποδυνάμωση των Κούρδων αφαιρεί έναν κρίσιμο παράγοντα ισορροπίας στα βόρεια σύνορά του, ενώ η ενίσχυση φιλοτουρκικών και ισλαμιστικών δομών δημιουργεί ένα ρευστό περιβάλλον όπου μπορούν να συνυπάρξουν τζιχαντιστικά υπολείμματα, τουρκική επιρροή και υβριδικές απειλές.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δεν είναι ούτε μακρινές ούτε θεωρητικές. Η Συρία λειτουργεί πλέον ως πρόπλασμα της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής, η οποία δοκιμάζεται πρώτα στην ενδοχώρα της Μέσης Ανατολής και στη συνέχεια μεταφέρεται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η ίδια λογική που ακυρώνει την κουρδική πολιτική υπόσταση στη Συρία είναι εκείνη που αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο, που εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό, που μετατρέπει τη Λιβύη σε γεωπολιτικό εργαλείο πίεσης και που επιδιώκει την περικύκλωση της Ελλάδας μέσω θαλάσσιων και ενεργειακών τετελεσμένων.
Σε μια στιγμή που η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός στη Συρία έχει ουσιαστικά καταρρεύσει και οι συγκρούσεις αναζωπυρώνονται, η Αθήνα και η Ιερουσαλήμ καλούνται να κατανοήσουν ότι οι περιφερειακές ισορροπίες δεν επιδιορθώνονται με προσωρινά “χαρτιά” ειρήνης, αλλά με ξεκάθαρη στρατηγική αποτροπής απέναντι σε όσους εργαλειοποιούν τον πόλεμο για νεοοθωμανικά γεωπολιτικά κέρδη — μια πραγματικότητα που αγγίζει άμεσα τόσο την ελληνική ασφάλεια στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο όσο και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας που επιδιώκει το Ισραήλ.
Η προειδοποίηση Γκράχαμ δεν απευθύνεται μόνο στη Δαμασκό, αλλά και σε μια Δύση που δείχνει πρόθυμη να αποδεχθεί την τουρκική «τακτοποίηση» της Συρίας ως μικρότερο κακό. Όμως η εμπειρία δείχνει ότι όπου η Άγκυρα παρουσιάζεται ως εγγυητής σταθερότητας, ακολουθούν θεσμική αποδόμηση και νέα αστάθεια.
Δεν πρόκειται απλώς για μία ακόμη πράξη του συριακού δράματος. Πρόκειται για μια γεωπολιτική μετατόπιση με νεοοθωμανική υπογραφή, με άμεσες επιπτώσεις για το Ισραήλ, την Ελλάδα και το σύνολο της Ανατολικής Μεσογείου — και για το τέλος μιας εποχής γεωπολιτικών βεβαιοτήτων.