Σχεδόν διπλασιάστηκαν παγκοσμίως οι ψυχικές διαταραχές από το 1990 έως σήμερα, επηρεάζοντας πλέον περίπου 1,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με μεγάλη διεθνή έρευνα του Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet.
Η μελέτη θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια ανάλυση που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για τις ψυχικές διαταραχές, εξετάζοντας στοιχεία από 204 χώρες και εδάφη για την περίοδο 1990-2023, με βάση το φύλο, την ηλικία και τις γεωγραφικές περιοχές.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, τη μεγαλύτερη επιβάρυνση ψυχικών διαταραχών παρουσιάζουν οι έφηβοι ηλικίας 15 έως 19 ετών, καθώς και οι γυναίκες όλων των ηλικιακών ομάδων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όλες οι μορφές ψυχικών διαταραχών παρουσίασαν αύξηση τα τελευταία 33 χρόνια, με τις αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή να καταγράφουν τη μεγαλύτερη άνοδο.
Ειδικότερα, από το 2019 και μετά, η εμφάνιση της μείζονος κατάθλιψης αυξήθηκε κατά περίπου 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές κατέγραψαν αύξηση άνω του 47%, με την επιβάρυνση να εντείνεται ιδιαίτερα στα χρόνια μετά την πανδημία COVID-19.
Η μελέτη καταγράφει επίσης σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών, με ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά να εμφανίζονται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος, όπως η δυτική Ευρώπη και η Αυστραλασία. Μεταξύ των χωρών με αυξημένη επιβάρυνση συγκαταλέγονται η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Αυστραλία.
Οι ψυχικές διαταραχές έχουν πλέον εξελιχθεί στην κυριότερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως, ξεπερνώντας ακόμη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο και τις μυοσκελετικές παθήσεις.
Το 2023 αντιστοιχούσαν σε 171 εκατομμύρια χαμένα χρόνια ζωής λόγω αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου παγκοσμίως, δείκτης γνωστός ως DALYs, κατατάσσοντάς τις στην πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικού φορτίου νόσου.
Παράλληλα, η έρευνα αναδεικνύει τα τεράστια κενά στην πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Υπολογίζεται ότι μόλις το 9% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη λαμβάνει στοιχειωδώς επαρκή θεραπεία, ενώ σε 90 χώρες το αντίστοιχο ποσοστό είναι κάτω από 5%.
Αυξημένη επιβάρυνση και στην Ελλάδα
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία και για την Ελλάδα. Όπως επισημαίνει η Αλίζε Φεράρι, επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Έρευνας Ψυχικής Υγείας του Κουίνσλαντ και συνεργαζόμενη επίκουρη καθηγήτρια στο IHME, οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν το 2023 μία από τις βασικότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στη χώρα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, ο αριθμός των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα αυξήθηκε από 14.156,51 ανά 100.000 κατοίκους το 1990 σε 19.551,86 το 2023.
Το 2023 οι ψυχικές διαταραχές συνδέθηκαν με 325.000 DALYs στον ελληνικό πληθυσμό, παρουσιάζοντας αύξηση 135,5% σε σχέση με το 1990.
Παράλληλα, οι ψυχικές διαταραχές αντιστοιχούσαν στο 8,5% του συνολικού φορτίου νόσου στην Ελλάδα και αποτέλεσαν την πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικής επιβάρυνσης της υγείας.
Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή και οι αγχώδεις διαταραχές ήταν οι κυριότερες αιτίες αυτών των χαμένων ετών ζωής.
Η κ. Φεράρι σημειώνει ακόμη ότι ο δείκτης DALYs για τις ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα ήταν υψηλότερος τόσο από τον μέσο όρο της δυτικής Ευρώπης όσο και από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτούνται άμεσες επενδύσεις και συντονισμένες διεθνείς παρεμβάσεις για την ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.