Σε μια θεαματική διπλωματική τροπή με έντονο παρασκήνιο, η ανατολική Λιβύη, η οποία επί σχεδόν επτά χρόνια πρωτοστατούσε στην ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, προχώρησε αιφνιδιαστικά στην επικύρωσή του.
Η κίνηση αυτή της Βουλής των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη —που συνάντησε την άμεση καταδίκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Μπαχρέιν— δεν συνιστά απλώς μια νίκη της Άγκυρας, αλλά αποτελεί τον κεντρικό ελιγμό ενός ευρύτερου σχεδίου για την κατάληψη της λιβυκής προεδρίας από τον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του ισχυρού στρατιωτικού διοικητή Χαλίφα Χαφτάρ.
Πίσω από τις εξελίξεις βρίσκεται μια πρωτοβουλία διαμοιρασμού της εξουσίας μεταξύ Τρίπολης και Βεγγάζης, την οποία προωθεί η αμερικανική πλευρά. Για να εξασφαλίσει την προεδρία, ο Σαντάμ Χαφτάρ χρειάζεται την έγκριση της Τουρκίας, η οποία διατηρεί καθοριστική επιρροή στη δυτική Λιβύη, με το αντάλλαγμα για την εύνοια της Άγκυρας να είναι η επικύρωση του θαλάσσιου συμφώνου.
Για να το πετύχει αυτό, ο Σαντάμ προχώρησε σε έναν εσωτερικό ελιγμό υψηλού ρίσκου, καθαιρώντας από την προεδρία της Βουλής τον επί 12ετία ισχυρό άνδρα Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος αποτελούσε τον βασικό σύμμαχο της Αιγύπτου και το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη συμφωνία. Στη θέση του τοποθετήθηκε ο Αλ-Σαλχίν Αμπντουλνάμπι, πρώην επικεφαλής της επιτροπής φιλίας Λιβύης-Τουρκίας, στέλνοντας σαφές σήμα για τη νέα κατεύθυνση της Βεγγάζης.
Ο Σαντάμ ποντάρει στην επιθυμία της αμερικανικής διοίκησης για μια γρήγορη διευθέτηση στη Λιβύη, η οποία τροφοδοτείται από έντονο lobbying της Τουρκίας και των Εμιράτων.
Παράλληλα, εκτιμά ότι μπορεί να προσπεράσει τις σθεναρές αντιρρήσεις της Αθήνας, της Λευκωσίας και του Τελ Αβίβ, ποντάροντας στα αμιγώς συναλλακτικά ένστικτα της Ουάσιγκτον.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται σε ρόλο παρατηρητή, καθώς η εμμονή των Βρυξελλών με τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη έχει περιορίσει τη διαπραγματευτική της ισχύ, καθιστώντας την ανίκανη να επιβάλει κόστος για την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Παρά τις κινήσεις τακτικής, ο Σαντάμ Χαφτάρ βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί, καθώς η Αίγυπτος δεν έχει ανοίξει ακόμα τα χαρτιά της και θα μπορούσε να υποστηρίξει ως εναλλακτικό διάδοχο τον αδελφό του, Χάλεντ Χαφτάρ.
Επιπλέον, ο Σαντάμ δεν μπορεί να διακινδυνεύσει τη διακοπή της στήριξης προς τις δυνάμεις RSF στο Σουδάν, καθώς μια τέτοια κίνηση θα τον έφερνε σε σύγκρουση με το Άμπου Ντάμπι, που αποτελεί τον πιο σταθερό προστάτη της οικογένειάς του.
Η ιστορία στη Λιβύη επιφυλάσσει μια παράδοξη τροπή. Το 2020, το τουρκολιβυκό μνημόνιο ήταν το τίμημα που πλήρωσε η Τρίπολη για να αποκρούσει τη στρατιωτική επίθεση του Χαλίφα Χαφτάρ. Σήμερα, ο γιος του ελπίζει να πατήσει πάνω στο ίδιο αυτό έγγραφο —το οποίο σφράγισε την ήττα του πατέρα του— για να εισέλθει ως πρόεδρος στην πρωτεύουσα.
Αν το ρίσκο αποδώσει, η μεγαλύτερη ταπείνωση της οικογένειας θα μετατραπεί σε θεμέλιο της δυναστείας τους, ενώ αν η συμφωνία καταρρεύσει, το ίδιο έγγραφο ενδέχεται να σημάνει το οριστικό τέλος των πολιτικών του φιλοδοξιών.