Ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ δεν σήμανε το τέλος της ιρανικής επιρροής, αλλά την απαρχή μιας επικίνδυνης μετάλλαξης στη Μέση Ανατολή. Λίγο πριν το τέλος του, ο Ιρανός ηγέτης είχε φροντίσει να προσδώσει στη σύγκρουση με τον Ντόναλντ Τραμπ έναν βαθιά θρησκευτικό χαρακτήρα, ταυτίζοντας την αντίσταση με τα ιερά σύμβολα του σιισμού.
Σήμερα, αυτό το αφήγημα φαίνεται να ριζώνει οργανικά σε ολόκληρη την περιοχή, μετατρέποντας τον πόλεμο από στρατηγική αναμέτρηση σε υπαρξιακό αγώνα μιας ολόκληρης κοινότητας.
Ένας «κύκλος αίματος» και ταυτότητας
Η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι συνεχιζόμενες ισραηλινές επιχειρήσεις σε σιιτικές περιοχές έχουν δημιουργήσει την πεποίθηση ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια επιχείρηση «συλλογικής τιμωρίας». Στο Ιράκ, οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά των δυνάμεων της «Λαϊκής Κινητοποίησης» (PMF) σπρώχνουν ακόμη και τις πιο μετριοπαθείς φωνές προς τη ριζοσπαστικοποίηση.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η στρατιωτική πίεση που στοχεύει στην αποδυνάμωση του Ιράν, τελικά συσπειρώνει τους σιιτικούς πληθυσμούς από το Μπαχρέιν μέχρι το Πακιστάν, υπό τον φόβο του περιθωριοποίησης.
Ο φόβος της σουνιτικής ανόδου και η νέα τάξη πραγμάτων
Η ανησυχία των σιιτών εντείνεται από τις περιφερειακές ανατροπές. Η πτώση του Άσαντ στη Συρία και η άνοδος μιας νέας ηγεσίας με σουνιτικές ρίζες προκαλούν τρόμο στη Βαγδάτη για αναβίωση του τζιχαντισμού.
Παράλληλα, οι δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων περί μιας «νέας Μέσης Ανατολής» χωρίς παραδοσιακές πολιτικές οντότητες, ερμηνεύονται από σιίτες αναλυτές ως ένα σχέδιο για τη δημιουργία μιας περιοχής υπό σουνιτική κυριαρχία, που θα θέσει στο περιθώριο τους ίδιους και τα κεκτημένα τους των τελευταίων δεκαετιών.
Η ανασύσταση του «Άξονα» από τα κάτω
Η μεγάλη ανατροπή που αναδεικνύει η ανάλυση είναι ότι ο «Άξονας της Αντίστασης» δεν χρειάζεται πλέον την κεντρική καθοδήγηση της Τεχεράνης για να επιβιώσει. Η κινητοποίηση γίνεται πλέον «από κάτω», τροφοδοτούμενη από το αίσθημα της κοινής μοίρας και της απειλής.
Ακόμη και αν η Χεζμπολάχ δεχθεί συντριπτικά πλήγματα, η κοινωνική της βάση στον Λίβανο συσπειρώνεται, ενώ στο Ιράκ οι πολιτοφυλακές αποκτούν ρόλο θεματοφύλακα του κράτους απέναντι στις ξένες επεμβάσεις.
Το παράδοξο του πολέμου
Τελικά, ο πόλεμος που σχεδιάστηκε για να εξαρθρώσει το δίκτυο του Ιράν, κινδυνεύει να παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα. Η νέα μορφή αντίστασης που αναδύεται μπορεί να είναι λιγότερο συντονισμένη και πιο κατακερματισμένη από το παρελθόν, αλλά ταυτόχρονα πιο ανθεκτική και απρόβλεπτη.
Δεν βασίζεται πλέον σε κρατικές εντολές, αλλά σε μια βαθιά ριζωμένη κοινοτική αγωνία που καμία στρατιωτική επιχείρηση δεν φαίνεται ικανή να καταπνίξει.