Η σύγκριση μεταξύ των Στενών του Ορμούζ και της Διώρυγας του Σουέζ μπορεί να ακούγεται ελκυστική στη σφαίρα της πολιτικής ρητορικής, όμως καταρρέει πλήρως όταν εξεταστεί υπό το πρίσμα της γεωγραφίας και του διεθνούς δικαίου.
Η ειδοποιός διαφορά είναι απλή: η Αίγυπτος χρεώνει για τη χρήση μιας τεχνητής υποδομής που η ίδια κατασκεύασε και συντηρεί, ενώ το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει ένα φυσικό πέρασμα, που το διεθνές δίκαιο ορίζει ως ελεύθερη οδό ναυσιπλοΐας, σε ιδιωτικό «γκισέ» είσπραξης διοδίων.
Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για όμοιες περιπτώσεις, αλλά για εκ διαμέτρου αντίθετες καταστάσεις που απλώς χρησιμοποιούν παρόμοια επιχειρήματα.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η βασική αρχή είναι σαφής: ένα φυσικό στενό που χρησιμοποιείται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα δεν μπορεί να κλείσει, να αδειοδοτηθεί ή να φορολογηθεί μονομερώς από ένα παράκτιο κράτος. Αντίθετα, μια διώρυγα όπως αυτή του Σουέζ ή του Παναμά είναι ένα τεχνικό έργο που απαιτεί συνεχή βυθοκόρηση, διαχείριση κυκλοφορίας και προσωπικό, καθιστώντας τα τέλη διέλευσης μέρος μιας νόμιμης εμπορικής συμφωνίας.
Το Ιράν νομιμοποιείται να χρεώνει μόνο για συγκεκριμένες παρεχόμενες υπηρεσίες, όπως η πλοήγηση ή η βοήθεια ρυμουλκών, αλλά η απαίτηση πληρωμής για το ίδιο το δικαίωμα της διέλευσης μετατρέπει τη ναυσιπλοΐα από δικαίωμα σε «προστασία» ή οικονομικό εκβιασμό.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ για την παγκόσμια οικονομία καθιστά τη νομική αυτή διαμάχη ζήτημα υπαρξιακής σημασίας. Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων του —δηλαδή το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου— διακινήθηκαν μέσω αυτής της στενής λωρίδας.
Παράλληλα, το πέρασμα εξυπηρετεί το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), μεταφέροντας το 93% των εξαγωγών του Κατάρ και το 96% των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Σε αντίθεση με το Σουέζ, όπου τα έσοδα έχουν πληγεί δραματικά από την περιφερειακή ανασφάλεια φτάνοντας σε απώλειες 800 εκατομμυρίων δολαρίων μηνιαίως, η Αίγυπτος παραμένει εντός νομίμου πλαισίου διατηρώντας μια υποδομή εμπορικά βιώσιμη.
Το Ιράν, από την πλευρά του, προσπαθεί να μεταφράσει τη στρατιωτική του ισχύ σε νομικό κεκτημένο. Ενώ υπάρχουν αναφορές για προτάσεις επιβολής τελών που συνδέονται ακόμη και με κρυπτονομίσματα, η διεθνής κοινότητα, με επικεφαλής τις ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου, καθιστά σαφές ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί «κόκκινη γραμμή»
. Η ειρωνεία είναι ότι το ίδιο το παράδειγμα του Παναμά ή του Σουέζ, που το Ιράν επικαλείται, είναι αυτό που αποδεικνύει την αδυναμία των θέσεών του: εκεί οι χρεώσεις αφορούν τεχνητά κανάλια υπό τον έλεγχο μιας αρχής διώρυγας, ενώ ο Ορμούζ είναι ένα φυσικό γεωγραφικό δεδομένο.
Το πραγματικό πρόβλημα παραμένει το χάσμα μεταξύ του ξεκάθαρου γράμματος του νόμου και της δυσκολίας επιβολής του, ένα κενό όπου γεννιούνται οι ενεργειακές κρίσεις και οι μεγάλες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.